Bilim ve tıp alanında olağanüstü gelişmelerin yaşandığı günümüzde, biyoteknoloji ve biyogenetik bu yenilikleri insanlar üzerinde uygulamaya başladı. Kaderi değiştirmeye talip olan, ölüme meydan okuyan, insan doğasını biçimlendirmeye çalışan bir mühendislikle karşı karşıyayız. Yeni insan işte böyle bir yol ayrımında: Kadere teslim olmak mı, yoksa sınır tanımayan bir müdahale mi?

Nazife Şişman, günümüzün ve geleceğin bu önemli sorununu konu edindiği kitabında, bizleri konuyu ahlaki ve toplumsal açıdan düşünmeye davet ediyor. Türkiye’de konuya ilgili yayımlanmış sınırlı sayıdaki yetkin eserden biri olan Yeni İnsan, sosyoloji ve bilim etiği kitaplığımıza önemli bir katkı niteliğinde.

Biyoteknoloji ve Kapitalizm Üzerine

Nazife Şişman`la son kitabı Yeni İnsan`dan hareketle biyoteknoloji, kapitalizm ve Müslüman bilincin bu meseleler karşısındaki tavırlarını konuştuk

Bilim ve tıp alanında olağanüstü gelişmelerin yaşandığı günümüzde, biyoteknoloji ve biyogenetik bu yenilikleri insanlar üzerinde uygulamaya başladı. Kaderi değiştirmeye talip olan, ölüme “meydan okuyan”, insan doğasını biçimlendirmeye çalışan bir mühendislikle karşı karşıyayız. Günümüz dünyasının egemen yaklaşımlarını sorgulayan Nazife Şişman, günümüzün ve geleceğin bu önemli sorununu konu edindiği Yeni İnsan kitabında, bizleri konuyu ahlaki ve toplumsal açıdan düşünmeye davet ediyor. Türkiye`de konuya ilgili yayımlanmış sınırlı sayıdaki yetkin eserden biri olan Yeni İnsan`dan hareketle biyoteknoloji, kapitalizm ve Müslüman bilincin bu meseleler karşısındaki tavırlarını Nazife Şişman`la konuştuk.

Asım Öz: Kitabınızın adı Yeni İnsan.. Neden? Bu insan hangi özellikleri ile bildiğimiz insandan farklılık arz etmektedir?

Nazife Şişman: Esasında “yeni” çok eskitilmiş bir terim. Ama insanla birlikte kullanılınca yeni bir metaforik yaklaşıma karşılık geliyor. İnsan kadim bir varlık. Çağdaş tıp teknolojisi, bu kadim varlığa evrim zincirinde yeni bir aşama sunduğu iddiasında. Organ ve protez destekleri, dijital uzantılar, genetik müdahaleler hep bu yeni insanı daha “dünyada” ve daha “dünyalı” var kılmak üzere onun hizmetinde. Müteal bir varoluş imkânı bırakmıyor insana.

Ölüm ve hayat telakkisinde ciddi dönüşümlere sebep olan, sağlıklı ve uzun bir ömür vadeden biyoteknolojik yirmi birinci yüzyılın içinde barındırdığı sorunlar nelerdir?

Sorunu nasıl tanımladığınıza ve nereden baktığınıza göre değişebilir cevabınız. Uzun ve sağlıklı ömür vaadinin eleştirilecek bir yanı yok görünürde. Ama bu vaat neler feda edilerek gerçekleşebilir? Bu noktada ben meselenin küresel iktisadi sistem boyutuna işaret etmek isterim. İlaç sanayii, sağlık sektörü ve küresel kapitalizm arasında sarmal bir ilişki mevcut. Bu sebeple insan hayatı ile ilgili pek çok konu küresel iktisadi yapının kurallarına bağlı. Hücreler, dokular, organlar, DNA`lar ticari bir dolaşımın içinde. Kişiler arası, bölgeler arası ve finansal bir paylaşım ve değiş tokuş gerçekleşiyor bunlar üzerinden. Bu finansal seyelan küreselleşmenin alt metninde yazılı. İnsanın yaşamı ve ölümüyle ilgili meselelerin, liberal ekonominin kapitalist piyasa koşullarına tabi olması çok ciddi bir mesele.

Ölümde iyi ile doğumda iyi arasında nasıl bir ilişki var?

Doğum ve ölüm. Hayatın başı ve sonu. Biyoteknolojideki gelişmeler ölümün ve yaşamın sınırlarında geziniyor. Doğumda iyi, yaşama hakkı, sağlıklı hatta mükemmel çocuğa sahip olma hakkı, üreme hakkı gibi kavramlara geçit veriyor. Ölümde iyi ise, ölme hakkından bahsetmemize yol açıyor. Yani yaşamasını anlamlandıramadığımız hasta ve yaşlıların ölmesini talep ediyoruz. Bunu meşrulaştıracak kavramsal ve hukuki çerçeveyi konuşuyoruz. Esasında doğum anı ve ölüm anı insanın en aciz dönemleri. İşte bu sebeple de ahlakiliğin tezahür etmesi gereken durumlar.

Neoliberal zamanlarda ortaya çıkan organ nakli ameliyatı için “tıbbî turizm” kavramını kullanıyorsunuz. Bu kavram hangi durumu ifade etmek üzere üretildi?

Tıbbi turizm kavramı benim ürettiğim bir kavram değil. Bugün tüm dünyada kültürel ve ticari turizmin yanı sıra bir de tıbbi turizm var. İnsanlar tıp hizmeti almak için bir yerden bir yere gidiyorlar. Bu bazen iktisadi sebeplere dayanıyor. Yani ucuz olduğu için başka bir ülkeye gidiliyor. Asıl önemli olan kısmı ise bir ülkede kanuni düzenlemelerin izin vermediği uygulamalar için daha serbest bölgelere gidilmesi. Mesela kuzeydeki bir ülkede organ nakli listesinde sıra beklemek gerektiğinden güneyde bu işin ticaretinin yapıldığı ülkelere gidilmesi. Böyle durumlarda tıbbi turizm diğer alanlardaki sömürü haritasını izliyor. Kuzey/güney hiyerarşisi, organ alıcılar/organ vericiler şeklindeki bölünmeyle paralellik arzediyor.

Biyoetik uzmanlar biyoteknolojiye bir sınır çizebiliyorlar mı?

Biyoetikçiler büyük ilaç şirketlerinin çalışanları olduğu sürece sınır çizmeleri mümkün mü? Daha ziyade yapılanları meşrulaştırmaya yarıyor biyoetik. Kurumsal bağlılıkları aşabilen entelektüel ve ahlaki bir eleştirelliğe ihtiyacımız var.

Uluslar arası organ ticaretine de değinmektesiniz… İsrail`in istisnai olma hali organ hırsızlığı noktasında da devam ediyor. İsrail`in Filistinlilerle ilişkilerinde beden politikaları nasıl bir yer tutuyor?

Yahudilikte “seçilmişlik” akidevi bir önem taşıyor. Ama bizim için önemli olan nokta İsrail devletinin kuruluşunda oynadığı ulusal kimlikle alakalı rol. İsraillinin bedeni kutsaldır, onun başka birinden daha fazla yaşamaya hakkı vardır şeklinde bir sonuca yol açıyor bu inanç. Ve İsrail soykırımın tazminatını Filistinlilerin böbreğini söküp gözünü çıkararak tazmin etmek istiyor adeta. Bir dönem İsrail hastanelerinde Filistinli tutukluların yedek organ deposu gibi kullanıldığına dair haberler doğrulandı. Bizzat İsrailli yetkililer tarafından. Ama uluslararası Yahudi lobisi bunun gündemde fazla yer tutmasına izin vermedi.

Aşırı annelik vurgusunun tüp bebek uygulamalarını sorgulanamaz kılışına değiniyorsunuz. Üremeyle ilgili teknolojik süreçler annelik vurgusu ile mi meşruiyet kazanıyor veya sorgulanamaz kılınıyor?

Bir insanın her ne olursa olsun çocuk sahibi olma hakkının olduğu şeklinde bir kanaat var. Uluslararası hukukta bunun adı “üreme hakkı”. Esasında hayatla ölümle ilgili meseleleri haklar terminolojisi üzerinden konuşmaya başlamamız modern dönemin bir özelliği. Ama öyle bir sirayet etmiş ki tasavvurumuza, doğmak ölmek, çocuk sahibi olmak gibi kaderle bağlantılı düşündüğümüz meselelerin haklar söylemi içinden ifade bulmasına şaşırmıyoruz. Hatta bunu savunur buluyoruz kendimizi. Bu çok ciddi bir tasavvur değişikliği.

Peki, bu süreçte babalık kurumu/kavramı nasıl bir aşınma yaşıyor?

Pek çok kavramla birlikte tasavvur da değişiyor. Sperm bağışı ile dünyaya gelen bir çocuğun ebeveyni sadece annesi oluyor. Buradan itibaren bir takım yeni haklar devreye giriyor ilginç bir şekilde. Sperm bağışı ile dünyaya gelen bir çocuğun bir babaya sahip olma hakkı! Ve bu mücadele başlamış durumda Batıda pek çok ülkede.

Genetik enformasyonun genetik kadere yapmış olduğu aşırı vurgu toplumu ve insanı ıslah etme düşüncesini insanlık gündeminden uzaklaştırıyor mu?

Aslında genetik özelliklerin insan karakterini belirlemede ne kadar etkin olduğu tartışmalı bir konu. Çünkü insanın iradi davranışlarla ilgili kararları, serebral korteksin en üst tabakasında verilir. Ve bu davranışların genetik yapı ile bağlantısı dolaylı bir süreçtir. Ama genetikle ilgili popüler bilgi, aşırı belirlenimci bir kanaat doğuruyor. İnanç geni olanlar dindar, suçluluk geni olanlar doğuştan suça meyyal vb gibi. İnsanın genetik yapısı belirleyicilik bakımından tartışmalı olmasına rağmen bu söylem, insanın irade eğitimiyle “insan” olabileceği hakikatinin göz ardı edilmesine yol açıyor.

Liberal etik biyoteknoloji karşısında neler söylüyor?

Liberal etik meselelere devlet birey ilişkisi açısından bakıyor. Devlet bireyin tercihlerine müdahale etmemeli, bu tercihleri gerçekleştirmesini mümkün kılacak vasatı sağlamalı diyor. Bir de üçüncü kişilere zarar vermediği sürece rıza dahilinde her şeyin etik olduğu şeklinde bir genel prensibi var liberallerin. Böyle olunca mesela bir kadının sperm bağışı alarak tek başına çocuk sahibi olmasını eleştirebileceğiniz bir zemin yoktur. Çünkü bu “üreme özgürlüğü” ya da “üreme hakkı” çerçevesinde değerlendirilebilecek bir konudur. Ve devlet asla kişinin bu isteğine engel olmamalı der liberaller.

Genetik müdahaleye ilişkin olarak Batı`da eleştirel kuramcılar tarafından geliştirilen eleştiriler var. Sözgelimi Habermas`ın eleştirileri burada zikredilebilir. Bu eleştiriler hangi noktalara yoğunlaşıyor? Bu eleştirilerin Müslümanlar açısından eksik yönleri nelerdir?

Bir siyaset felsefecisi olarak bu konuda çok duyarlı bir yaklaşım sergiliyor Habermas. Laboratuvarda insan imal edilmesi anlamına gelen genetik müdahale ona göre insanın araçsallaştırılmasına yol açacaktır. Çünkü bir takım insanları, başka insanların nasıl varlıklar olacağına karar verme konumuna yerleştirir genetik müdahale. Böyle bir yetki ve konuma sahip olan şahısların, anne babalar olmasının bir önemi yoktur. Sonuçta genetik müdahaleye maruz kalan insanın özgürlüğü ile alakalı ciddi bir problem vardır. Çünkü müzakere imkanına sahip olmaksızın başkalarının kararının belirleyiciliği hakimdir hayatına. Liberal etiğin önceliklerinden bahsettik: bireye müdahale edilmemesi. Genel manada bakacak olursak, seküler etiğin eleştirileri bireyin özerkliği ve özgürlüğü konularında yoğunlaşır. Müslümanlarsa bunların yanı sıra uhrevi ve metafizik boyutu da dikkate alan eleştiriler ortaya koymalılar.

Müslüman ilahiyatçıların biyoteknoloji ve endüstrileşen tıp karşısındaki tavırlarını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Müslüman ilahiyatçıların görüşleri diye niteleyebileceğimiz bir külliyat olduğunu söyleyemeyiz. Belli konularla ilgili fetvalar var. Bazen de bu fetvaları eleştirenlere verilen cevaplar. Bu söylediklerim sadece Türkiye için geçerli değil. Bir kaç uluslararası sempozyum yapıldı konuyla ilgili. Bazıları hayati konular olarak kabul edilen organ nakli ve tüp bebeğin caiz olduğunu tekrar tekrar vurgulamak amacına matuftu sanki. Bu sempozyumlardan birinde sunulan bir tebliğ İslami biyoetiğin fetva düzeyini aşması gerektiğine dikkat çekiyordu. Bence de yapılması gereken bu. Müslümanlar tıp teknolojisi, endüstrileşen tıp, biyogenetiğin vadettiği gelecek ve ahlak arasında nasıl bir terkip kuracakları üzerinde kafa yormalılar. Bu da meselelere daha geniş ve derin bir bakış açısını gerektirir.

Meselelere sadece fetva ölçeğinde bakma durumunu aşmak için hangi meseleler gündeme alınmalı?

Daha geniş ve derin derken mesela, sadece örnek vaka üzerinden bireysel bakışın yeterli olmayacağını kastediyorum. Müslümanların ortaya koyacağı biyoetik prensiplerin varlık, ontoloji, metafizik ve uhrevi bir seviyeden ortaya konulması kaçınılmazdır. Bir uygulama sadece bu dünyadaki sonuçları bakımından değil, insanın yönü ahirete dönük bir varlık olması da dikkate alınarak değerlendirilmelidir. Yirmi birinci yüzyılda insanlık, Müslümanların bu seviyeden söyleyecekleri sözlere muhtaçtır.

Kaynak : GıdaHareketi – 30 Ocak 2012

Related posts:

1. Greenpeace :”Biyoteknoloji şirketlerinden GDO masalları”
2. Açlık grevinden yeni çıkan Fransız Çiftçi André ve eşi Josiane Bouchut ile söyleşi
3. Söyleşi: “Latin Amerika’da neo-liberalizme karşı direniş hareketleri”

Bu nedenle en son Biyogüvenlik Kurulu’nun 13 GDO’lu mısırın ithaline izin vermesiyle alevlenen tartıçmalardan sonra konuyu ‘GDO’ya Hayır Platformu’na sorduk. Platform adına Olcay Bingöl, GDO hakkında merak edilenleri yanıtladı.

»Biyogüvenlik Kurulu 13 GDO’lu Mısır’ın ithaline onay verdi. İthalat talebi kimden geldi. İthalata verilen onay ne anlama geliyor?

Türkiye Yem Sanayicileri Birliği Derneği İktisadi İşletmesi, Beyaz Et Sanayicileri ve Damızlıkçılar Birliği Derneği İktisadi İşletmesi ile Yumurta Üreticileri Merkez Birliği’nin başvurusu üzerine Biyogüvenlik Kurulu, GDO’lu 13 mısır çeşidine yem amaçlı kullanılmak üzere izin verdiğini açıkladı.

Bu kararı okuduğumuzda dikkat çeken noktaları sırasıyla görüyoruz. Öncelikle, dikkatimizi çeken, başvurunun yem sanayicileri, hayvan yetiştiricileri ve yumurta üreticilerini temsil eden derneklerin iktisadi işletmeleri tarafından yapılmış olması. Bu GDO’lu yemleri kullanacak şirketleri halkın gözünden gizleme, tercih ve izleme olanağımızın elimizden alınması demek oluyor. Et, süt, yoğurt, peynir, yumurta gibi hayvansal ürünler ile bu ürünlerin içeriğini oluşturduğu binlerce gıda maddesi şüphe duyduğumuz ürünler haline geliyor. Tabii bir de işin GDO’lu yem kullanmayan üretici tarafı var. Hangi bilgi bu üreticinin ürünüyle, kullanan üreticinin ürününü birbirinden ayırmamızı sağlayacak? Zira hayvansal ürünler söz konusu olduğunda etiket zorunluluğu yok.

‘BAKAN KENDİ KENDİNİ TEKZİP ETTİ’

»GDO sadece hayvanları mı etkiliyor? Böyle bir söylenti de var?

Bakan Mehdi Eker, bir gazeteye verdiği röportajda önce, “Zarar verirse hayvana verir, buradan besine asla geçmez. İnsana zarar vermez”’ diye bir açıklama yaptıktan sonra, bu açıklamasını tekzip etti ve “ben öyle bir şey söylemedim” diyerek asıl itirafını böylece yaptı açıkçası. Bu tekzibiyle,GDO’nun insana da zarar verdiği bilgisine kendisinin de sahip olduğu inancındayım. Zaten bağımsız biliminsanları tarafından yapılmış araştırmalar ortada; şirketlerin kontrolünde, denetiminde ve güdümünde yaptırılan onlarca ‘şirket yanlısı’ araştırmalar ve bunların nedenleri de ortada. Bağımsız biliminsanları, yaptıkları araştırmalarda ve bizim için daha da önemlisi, Biyogüvenlik Kurulu tarafından bilimsel komitelere hazırlattırılan Sosyo-Ekonomik Değerlendirme Raporlarında GDO’ların sindirim sisteminde sindirilemediği ve hücrelere kadar taşınabildiği, marketlerden alınan süt örneklerinde GDO’lu yemlere ait DNA’ya rastlanıldığı, pastörizasyon işleminin dahi bu DNA’yı yok edemediği açık bir şekilde belirtiliyor, GDO’ların sağlık riski yaratabileceği kabul ediliyor. Daha söylenebilecek ne var? Siz GDO içerdiğini bildiğiniz bir sütü içer misiniz? Çocuğunuza içirir misiniz?

TARIM POLİTİKALARI DA SEKTEYE UĞRUYOR

»GDO’ya ithal onayı kısa sürede ve uzun sürede bizi nasıl etkileyecek?

‘Etkileme’ söz konusu olduğunda sadece sağlık açısından bakmamak gerekiyor. Zira ana sorularımızdan biri, ‘yem ürünlerini neden ithal ediyoruz?’ olmalı. Diğer sorular onu izlemeli: “Hayvanların yemini ülkemizden sağlayacak politikaları neden uygulayamıyoruz? Meralarımızı neden ıslah etmiyoruz? Özgür mera hayvancılığını uygulamayı neden başaramıyoruz?”

GDO’lu ürünler hem tarımsal sistemlerimizi, kendine yetebilirliğimizi hem de sağlığımızı olumsuz etkiliyor. Hayvan yetiştiriciliğiyle bitkisel üretimin birlikteliğini sağlayacak politikaları tarımsal üretimimizin kendine yeter, insan ve hayvan sağlığını korur şekilde yapılmasından sorumlu Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı neden uygulamıyor?

»GDO’lu ürün ilk olarak nerede, nasıl ortaya çıktı?

GDO’nun tarihine biraz göz atacak olursak, önce Çin’i görüyoruz. Çin, 1988’de, genetiğiyle oynanmış tarımsal üretimi ticari olarak yapan ilk ülke olmuştu. Ürettiği ürün ise tütün mozaik virüsüne dayanıklı genetiğiyle oynanmış tütündü. ABD’de ilk GDO’lu ürün 1994′te piyasaya sürüldü. Fakat 1990‘ların sonuna doğru durum biraz daha karışık bir hal aldı. GDO’lu ürünlerin yayılımı sırasında çok büyük hatalar yapıldı ve dünyanın her yerinde GDO’lu tarımsal ürün ve gıdaya karşı mücadele başladı.

‘BİYOÇEŞİTLİLİK YOK OLUYOR’

»Bakan Mehdi Eker dünyadaki uygulamaları liberal olarak nitelendirdi. GDO açısından dünyada durum nedir?

90’ların sonunda 6 ülkede 1,7 milyon hektar olan ekim alanı, günümüzde 29 ülkede 148 milyon hektara genişledi. GDO’lu ürünlerin ekim alanlarının yüzde 84?ü ABD, Kanada, Brezilya ve Arjantin’de. Bunlara Paraguay, Güney Afrika, Pakistan, Hindistan ve Çin de dahil. Bu ülkelerdeki tarımsal biyoçeşitliliğe baktığımızda ise ciddi oranda bir azalma, hatta yok olmaya varan kayıplarla karşılaşıyoruz. Çiftçilerin bağımsızlığını, tohumun egemenliğini kaybetmesi de cabası.

YASA ÇIKINCA GDO OLMAYACAKTI

»GDO meselesinin Türkiye ayağı nasıl gelişti?

GDO’lu ürünler Türkiye’de ilk olarak 1998′de gündeme geldi. Türkiye, o dönemde soya ve mısır ithalatını, bu ürünleri GDO’lu tohumla yetiştiren Kanada, Meksika ve Arjantin’den yapıyordu. 2003′te Arjantin’den Türkiye’ye soya taşıyan bir gemi, Brezilya açıklarında Greenpeace tarafından durdurulmuş, gemideki ürünler analiz edilmiş ve hiç şaşırtıcı olmayan bir şekilde ürünler GDO’lu çıkmıştı.

Bu olaydan altı yıl sonra, 26 Ekim 2009′da ilk GDO yönetmeliği yürürlüğe girdi. Ama ülkenin bir Biyogüvenlik Yasası olmadan! O dönemde, GDO yönetmeliğiyle beraber Türkiye’ye artık bir gram dahi GDO’lu ürün girmeyeceği ısrarla vurgulandı. Ama ilerleyen süreçte ne yazık ki tam tersi gerçekleşti! Ülkemize bir gram GDO girmemesi için çıkarıldığı söylenen mevzuat çerçevesinde toplam 32 GDO’lu genin girişine izin verildi.

BU NASIL MUHAFAZAKÂRLIK?

»GDO’ya Hayır Platformu bu süreçte nasıl tavır aldı?

Biyogüvenlik Yasası, GDO’ya Hayır Platformu’nun yıllarca süren mücadelesi, baskısı ve ısrarları sonucu Meclis tarafından kabul edilerek, 26 Mart 2010 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandı. Mart ayında yasa kabul edilmesine karşın, 26 Eylül 2010’da ancak yürürlüğe girdi. Bu süreç içinde GDO üretimine dayalı hammadde kullanan pek çok şirketin ürünleri halk tarafından tüketildi. Biyogüvenlik Yasası ile GDO içeren gıdalarda bu oran binde dokuzun üzerindeyse etiketlenme şartı konulmuştu. Ancak şirketler bu standarda dahi uymadı. Bu standardı denetleyecek idari mekanizmalar hükümet tarafından oluşturulmadı.

Mevcut uygulamalar mı Tarım Bakanı Mehdi Eker’in kendini ve hükümeti muhafazakâr bulmasındaki sebep? Yineliyorum, ülkemizin GDO’lara değil, kendine yeterliliği hedefleyen bilinçli tarım politikasına ihtiyacı var.

Kaynak:birgün-19 ocak 2012

Related posts:

1. Genetiği değiştirilmiş ürünlere vize yolda
2. Genetiği Değiştirilmiş Bitkiler Geliyor
3. Genetiği değiştirilmiş ürünler kısırlaştırıyor

Arkadaşımız Emine Sonnur Özcan, GDO’ların çok yönlü etkilerini ve biyogüvenliğini konusunda ilk doktora tezini hazırlayan Muğla Üniversitesi’nden Yrd Doç Dr Oğuz Özdemir’le görüştü. İşte o mülakat:

Oğuz Bey, siz, doktoranızı GDO’lu gıdalar üzerine yapmaya karar verdiğinizde Türkiye’de GDO’lu ürünlerin durumu neydi? Örneğin fiili olarak hayatımıza girmiş durumda mıydı GDO?

2000-2003 yılları arasında “GDO’ların Doğal Çevreye Etkileri ve Avrupa Birliği Açısından Değerlendirilmesi” konusunda doktora tezi yazdım. Söz konusu çalışma, araştırma bulguları doğrultusunda GDO’ların çok yönlü etkilerini ve biyogüvenliğini konu alan ilk doktora tezi çalışmasıdır.

O vakit, üzerinde çalışmakta olduğum tezle ilgili Türkiye’de TÜBİTAK başta olmak üzere Üniversite ve çeşitli kurumlardaki ilgili kişilerle ön görüşmeler yaparken, görüştüğüm kişilerin beyanlarından Türkiye’de bu konunun çalışılması için erken olduğu yönünde genel bir kanatın olduğunu şaşkınlıkla fark etmiştim. Oysa GDO’lar uzun süredir Dünya’nın gündemindeydi. 1970’li yıllardan itibaren genetik mühendisliği işlemleriyle “gen aktarımı” işlemleri başlamış, 1985’li yıllardan itibaren tarımsal üretim amaçlı GDO’ların üretimine geçilmişti. Sorunuzun yanıtına dönecek olursak, doktora tezimi yazmaya başladığım 2000’li yılların başında GDO’lar çoktandır Türk toplumunun hayatına fiilen girmiş olmasına karşın, konuyla doğrudan ilgili kurumlar ve kişiler durumun pek farkında değildi.

Peki, günümüzde gördüğünüz “Türkiye ve GDO” fotoğrafını, kısaca tasvir edebilir misiniz?

GDO tartışmalarını, yeni bir teknolojinin (gen teknolojisi)’nin hayatımıza girmesinin çok yönlü boyutları olarak değerlendirmek gerekir. Aslında, gen teknolojisi karşısında verilen tepkiler, her yeni teknoloji karşısında verilen tepkilerle büyük ölçüde benzerlik taşıyor. Çok uluslu tarımsal biyoteknoloji şirketleri ve kimi araştırmacılar, bu teknolojiyi gittikçe büyüyen küresel gıda arzı sorununun yegâne çözümü olarak görürken, bilim câmiasının önemli bir bölümü ve toplumsal kamuoyu, insan ve çevre sağlığı üzerine yönelik olası riskler yüzünden GDO’ların yaygılaşmasına endişeyle yaklaşmakta, hatta direnç göstermektedir. Ancak burada gözden kaçırılmaması gereken kritik bir nokta var: Diğer teknolojik uygulamalardan farklı olarak, insanoğlu ilk defa yapısı ve davranışı tam olarak bilinmeyen “gen” dediğimiz biyolojik yapıları değiştirme ve bozma aşamasına geçmiştir. Bu teknolojinin, özellikle uzun vadede insan ve çevre sağlığı üzerine neler getirebileceğini şimdiden öngörebilmemiz mümkün değildir. GDO’ların bu kadar gündeme kalmasını buna bağlamak mümkün.

Konuyu bütünlüğüyle görebilmek için, GDO’ların “ekolojik”, “sosyo-ekonomik”, “kültürel” ve “etik” yönlerinin her birini ilişkiselliği içinde hesaba katmak gerekir. Konu, kamuoyunda GDO’ların maalesef insan sağlığına yönelik etkileri sınırlılığında gündeme gelmekle birlikte, aslında doğal yaşamı ve toplumsal hayatı derinden etkileyebilecek potansiyel taşımaktadır. Özellikle, Türkiye gibi zengin biyolojik çeşitliğe bağlı büyük tarımsal potansiyeli olan ülkelerin çok uluslu firmaların tekelinde biçimlenen GDO pazarının tarımsal üretim sistemleri üzerinde yaratacağı tahribat endişe verici boyutlardadır. Ayrıca, GDO’lara dayalı endüstriyel tarımsal üretim biçiminin üretici ile doğa arasındaki uyumu ortadan kaldıracağını öngörmek mümkün. Canlı varlığın kısa vadeli amaçlar doğrultusunda genetik mühendisliği işlemleriyle bütünlüğünün bozulması önemli bir etik sorundur.

Oğuz Bey, yaptığınız sosyolojik saha araştırmaları sonucunda, Türkiye halkının GDO’ya karşı tutumunu bizimle paylaşır mısınız? Halkımız GDO’dan haberdâr mıdır?

GDO’lar hakkında toplumun bilgisi ve eğilimini belirlemek üzere, 2007-2009 kasım tarihleri TÜBİTAK’ın desteğiyle yürütücülüğümde Türkiye çapında 15 ilde ilde, 2626 kişi ile yüzyüze görüşme yoluyla toplumsal kamuoyu araştırması gerçekleştirildi. O yıllarda, GDO’lar bu ölçüde Türkiye’nin gündemine girmemişti ve kamuoyunu etkileyecek boyutta tartışmalar yapılmamıştı. Bizim saha çalışmasının bitiminden hemen sonra, “yönetmelik” tartışmalarıyla GDO’lar Türkiye’nin gündemine oturdu.

Belirlenen örneklem, 0,02 hata payı ile Türkiye genelini temsil edebilecek yeterliliktedir. Bunun yanında, GDO’larla ilgili doğrudan tarafların konuya bakışını ortaya koymak üzere, “özel ilgi alanı” uygulaması kapsamında “kamu yetkilileri” (Tarım, Çevre ve Sağlık Bakanlığı), “gıda zincirinin tarafları (Meslek Odaları, Yetiştiriciler, Biyoteknoloji Sektörü, Uzmanlar, Market Zincirleri)” ve “sivil toplum kuruluşları (tüketici ve çevre dernekleri)” gibi kurum ve kuruluşlardaki yönetici, uzman ve üye pozisyonundaki kişilerle görüşülmüştür.

Araştırmada, tüketicilerin ve özel ilgi alanı taraflarının GDO’lar hakkındaki bilgi ve eğilimi; I) Genel haberdarlık”, 2) Genel algı, 3) Türkiye’deki durum 4) Tüketim Durumu, 5) Bilgilenme kaynakları, 6) Bilgilenme kaynaklarına güven durumu, 7) Risk algısı, 8) Genetik uygulamalara ve GDO’lara yönelik tutum 9) GDO’ların etkilerine yönelik tutum, 10) Tüketici kabulü başlıkları altında geniş bir çerçevede incelenmiştir.

Araştırma sonucunda, Türkiye’de tüketicilerin GDO’ların faklı şekillerde Türkiye’de uzun süredir yaygın şekilde kullanıldığı kanaatinde olduğu, bu konuda yeterince bilgilerinin olmadığı, GDO’ları insan ve çevre sağlığı ile sosyo-ekonomik açılardan oldukça riskli buldukları ve kötümser bir tutum içinde oldukları ve tüketmek istemedikleri yönünde sonuçlara ulaşılmıştır. Sonuç olarak, Türk toplumu GDO’lar hakkında yeterli ve doğru bilgiye sahip olmamasına karşın, “sezgisel” olarak, bu tür uygulamaların yeterince denetlenemeyecek ölçüde riskler getireceği “sağduyusu”nu ortaya koymuştur. Bunun yanında, Türk toplumunun başta tıbbî amaçlı GDO’ları destekleyerek gen teknolojisine karşı “seçici” yaklaştığı ve “yenilikçi” olduğu yönünde bulgulara ulaşılmıştır.

Özel ilgi alanı kamuoyu uygulamasından toplanan veriler doğrultusunda, GDO’ların yararları ve riskleri konusunda, özel ilgi alanının bazı tarafları arasında (özellikle biyoteknoloji şirketleri ve sivil toplum kuruluşları arasında) derin görüş ayrılıkları ve tutum farklılıkları bulunduğu belirlenmiştir. Bu çerçevede ulaştığımız en ilginç bulgulardan biri de, GDO’ların yol açabileceği insan ve çevre sağlığı üzerindeki etkilerin Sağlık ve Çevre Bakanlığı yetkililerinin gündemine yeterince girmemiş olmasıdır. Bu durum, GDO’ların insan ve çevre sağlığı üzerinde yaratabileceği risklerin anlaşılması ve kontrol edilebilmesi noktasında kamu otoritesinin hazır olmadığının önemli bir göstergesi olarak değerlendirilebilir.

Hocam, 2009 yılında kurulan Biyogüvenlik Kurulu (BK) öncesi ve sonrasını, GDO açısından özetler misiniz? Kurulun yetkin ve katılımcı olduğunu düşünüyor musunuz?

2009 yılına gelene değin, TÜBİTAK’ın öncülüğünde ilgili kamu kurumları ve bazı sivil toplum kuruluşlarının katılımıyla Türkiye’nin biyoteknoloji politikalarını geliştirmeye ve GDO’ların güvenli kullanımına yönelik düzenlemeleri oluşturmaya yönelik müzakerelerle belirli birikim sağlanmıştı. Bu süreçte, Türkiye’nin 2000 yılında taraf olduğu “Cartegena Biyogüvenlik Protokolü” nün getirdiği anlayış ve hükümlerle AB’nin ilgili Biyogüvenlik düzenlemeleri uyarınca, Türkiye’nin şartlarına uygun biyogüvenlik çerçevesi oluşturulması yönünde belirli bir aşama kaydedilmişti. Ancak, süreç içinde TÜBİTAK’ın devre dışı kalıp Tarım Bakanlığı’nın yetki ve sorumluluğuna geçmesiyle konunun geniş bir çerçeveden olgunlaştırılması fırsatı kaçırılmış oldu.

2009 yılında Biygüvenlik yönetmeliğinin gündeme gelmesi ve arkasından biyogüvenlik yasasının geçmesiyle bu konudaki belirsizlik, sınırlı ve sorunlu da olsa ortadan kalkmış oldu. Ancak, Cartagane protokolü ve AB’nin ilgili düzenlemelerinin gerektirdiği “şeffaflık” ve “toplumsal denetim” ilkesi büyük ölçüde gözetilmedi. Bu konuda, toplumsal kamuoyu ve sivil toplum kuruluşlarının görüşü dikkate alınmadan, Türkiye’nin ihtiyacını büyük oranda karşılamayan bir yol izlendi ve sorunlu bir sistem getirildi. Oysa Türkiye’nin taraf olduğu Biyogüvenlik düzenlemelerine göre, GDO’ların insan ve çevre sağlığı üzerindeki etkilerini belirlemek üzere yapılacak araştırma sonuçlarının kamuoyuyla paylaşılması ve biyogüvenlik düzenlemelerinin biçimlenmesine kamuoyunun katılımının sağlanması gerekmektedir.

Burada kaçırılmaması gereken kritik noktalardan biri de, GDO’ların risk analizinin “sınırlı mekân” ve “kısa süreli” çalışmalarla sınırlandırılmasıdır. Oysa, GDO’ların ekolojik risklerinin bütün yönleriyle anlaşılabilmesi için olabildiğince daha geniş ve farklı ortamlarda ve uzun süreliğine araştırılmaların yapılması gerekmektedir. Bu nedenle, Avrupa Birliği’nin biyogüvenlik politikası “ihtiyatlılık” ilkesine dayanmaktadır. Söz konusu ilkeye göre, GDO’ların “zararsızlığı” tam olarak anlaşılıncaya kadar “riskli” kabul edilmekte ve bu doğrultuda sıkı düzenlemeler getirilmektedir.

Anlattığınız durumlar çerçevesinde, BK’nun 17 Kasım 2011 tarihli kararıyla 13 GDO’lu mısır türünün ithalinin onaylanması yönünde devlete görüş bildirmesi ve kapılarımızın bu GDO’lu ürünlere açılmasını nasıl değerlendiriyorsunuz?

GDO’ların biyogüvenliği, “GDO tohumlarının ekimi”, “GDO gıdaların tüketilmesi” ve “Araştırma amaçlı GDO’ların geliştirilmesi” gibi uygulamaları kapsamaktadır. BK’nun 13 GDO’lu mısır türünün ithalini serbest bırakacak kararı, GDO gıdaların tüketilmesiyle ilgilidir. Ancak, başvurusu yapılan GDO mısırların, risk analizinin nasıl yapıldığı ve hayvan yemi olarak tüketilmesi halinde hayvan ve insan sağlığı üzerinde “risksiz” olduğunun nasıl belirlendiği tartışma götürmektedir. Bu konuda, BK’nun yapmış olduğu açıklamalar kamuoyunu yeterince tatmin etmemekte ve endişeleri ortadan kaldırmaya yetmemektedir. Böylece, Biyogüvenlik düzenlemeleri yapılmadan önce gayrı resmi olarak tüketilen GDO’ların artık bu tür yasal düzenlemelerin güvencesi (kisvesi) altında kullanılma imkânı doğmaktadır. Bu durum, önümüzdeki günlerde diğer GDO’lu hayvan yemlerinin ve hatta insanın tükettiği genetiği değiştirilmiş gıdalara da izin verilebileceği endişesini artırmaktadır.

BK’nun iddia ettiği üzere, GDO’lu mısırların hayvanlarımız tarafından tüketilmesinin hayvanlara ve dolayısıyla insanlara zararı yok mudur? Bu anlamda yapılan bağımsız bilimsel araştırmaların sonuçları nelerdir?

GDO’lu hayvan yemlerinin, insan sağlığına zararlı olmadığı düşüncesi ekolojik gerçeklerle kesinlikle bağdaşmamaktadır. Doğaya karışan maddelerin ekolojik çevrimdeki beslenme ilişkisi içinde bütün canlı ve cansız sistemlere karıştığı, hem araştırmalarca, hem de yaşadığımız uzun bir deneyim sonucunda artık kuşku duymadığımız bir gerçeklik. Hayvan yemi olarak üretilen GDO’lu mısırların laboratuvar ortamında yapılan sınırlı-süreli ölçümler sonucunda, hayvanlara zarar vermediğinin belirlenmiş olması, söz konusu gıdaların uzun vadede hayvan ve insan sağlığı açısından güvenli olduğuna yetmez.

Genetiği değiştirilmiş ürünlerle beslenen hayvanlar üzerinde yapılan bazı araştırmalarda, bu gıdaların hayvanlarda gelişim bozukluğu, kısırlık, zehirlenme gibi sağlık sorunları gözlenmiştir. Bu noktada, özellikle İskoçya’da Pustaiİ and Bardocz isimli bilim adamlarının fareler üzerinde yapmış olduğu deneylerle endişe verici bulgulara ulaşmaları üzerine, başlarına gelenler oldukça düşündürücüdür. Bu konuda daha detaylı bilgilenmek isteyenlere,” ENGDAHL, F.W., Ölüm Tohumları-“Kalıtımın Değiştirilmesinin Arkasındaki Oyunlar”, çev: Şulekoğlu Ö., Bilim-Gönül Yayınları, İstanbul, 2009 isimli kitabı okumalarını hararetle öneririm. Bu durum, içinde bulunduğumuz konjonktürde GDO’ların risklerinin yansız şekilde araştırılabilmesi ve yayımlanabilmesinin ne kadar zorlaştığının çarpıcı bir göstergesidir. Bu şartlarda, tüketici olarak hâlihazırda GDO’lu gıdaların sağlımız üzerindeki etkilerini hiçbir zaman tam olarak bilemeyeceğiz; maalesef ki ancak, aradan uzun bir zaman geçtikten sonra farkına varabileceğiz.

Son olarak, size göre GDO’lu ürünlerle ilgili olarak devletimizin, toplum sağlığını koruma yönünde atması gereken adımlar neler olmalıdır?

Dünyada ve Türkiye’de uzun süredir, GDO’lu soya, mısır v.b ürünlerin kullanıldığı oldukça geniş yelpazedeki gıdalar tüketilmektedir. Ancak, Türkiye’de yeterli denetim sistemi olmadığı için, tüketicilerin bu gıdaların hangilerinin GDO’lu olduğunu bilme ve serbestçe seçme şansı bulunmamaktadır. Bu nedenle, yapılacak öncelikli iş, giriş yapan genetiği değiştirilmiş gıdaları etkili bir gümrük denetimi ile tespit etmek ve etiketleme sistemi ile tüketiciye seçim hakkı tanımaktır.

Öte yandan, GDO tohumların denetimiyle ilgili belirsizlik halen sürmektedir. BK buna dönük henüz bir adım atmış değildir. Ulusal çapta bir envanter çalışması yapılarak, GDO’lu tohumlar tescil edilerek üreticilerin bunları doğal tohumlardan ayırabilmesinin koşulları sağlanmalıdır. Aksi takdirde, ülkemizin tarımsal üretim sistemi ve gıda güvenliği bütünüyle büyük bir tehdit altına girecektir.

Son olarak hatırlatmak isterim ki, gittikçe hayatımıza giren gen teknolojisine yönelik politikalar geliştirirken, bilimsel araştırma sonuçlarının yanında, toplumsal kamuoyunun tepkisi ve eğiliminin dikkate alınması, hem getirilecek düzenlemelerin meşrûiyeti açısından, hem de bu tür teknolojilerin öngörülemeyen olası riskleri üzerinde toplumsal denetimin sağlanması açısından kritik önem taşımaktadır. Geride bıraktığımız geçmiş, sadece uzmanların görüşleri doğrultusunda alınan kararların ve uygulamaların güvenilir olmadığını gösteren örneklerle doludur.

Oğuz Hocam, zaman ayırıp sorularımızı cevapladığınız için çok teşekkür ederiz.

Bana bu fırsatı verdiğiniz için ben teşekkür ederim. Umarım, açıklamalarım konunun değişik yönleriyle açıklığa kavuşmasında etkili olur.

Kaynak : Gıdahareketi – 13 Ocak 2012

Related posts:

1. Çiftçiden sendika için anayasal güvence talebi
2. Via Campesina Avrupa Koordinasyonu :”Monsanto arıcılara tazminat ödemelidir”
3. Sabancı Üniversitesi’nde GDO toplantısı

Olcay Bingöl, üniversite eğitimi için yola çıktığı Karadeniz’den Ankara’ya gelişi hayatının yönünü belirledi. Kadın örgütü Uçan Süpürge’de çalıştı. Harman Ekolojik Yaşam Derneği ile tanışması ve çalışmaları, uzun yıllar uğraşını vereceği tarıma ve doğayla dost yaşam pratiklerine yöneltti onu. Ekolojik tarımla ve yaşamla uğraşırken, tarladan mutfağa uzanan bir hikâye içinde yemekler de yapıyor. “Gıda benim için çok önemli” diyen Bingöl, aynı zamanda vejetaryen. Endüstriyel üretilmiş hayvanların et olarak tüketilmesine karşı duruyor. Üniversite eğitimi sonrası İstanbul’a yolu düşünce bir grup arkadaşıyla ‘KEÇİ – Kentlilerin, Çiftçilerle Dayanışma İnisiyatifi’ni kurmuşlar. Ardından, Tohum İzi Derneği gelmiş. Dernek, küçük çiftçilere yardımcı olmak ve örgütlü çiftçi kooperatiflerinden, tüketici kooperatifleri arasında ürün alışverişinin organizasyonunu sağlıyor. Önümüzdeki dönemde yaşanacak savaşların en önemli sebebinin su, toprak ve tohum olacağını söyleyen Olcay Bingöl, bugünkü adaletsiz gıda üretimine de dikkat çekiyor: “Dünyada üretilen gıda 12 milyar insana yetecek kadar. Ancak açlık krizi eşitsiz paylaşımdan kaynaklı olarak devam ediyor.” Olcay Bingöl’e çalışmalarını, tarımı ve gıdayı sorduk…

»Sizi Tohum İzi Derneği’ne getiren süreç nasıl gelişti? Şimdi ne yapıyorsunuz?

Keçi – Kentlilerin Köylülerle Dayanışması İnisiyatifi olarak bir grup akademisyen, araştırmacı ve aktivist olarak tamamen gönüllü çalışmaya başladık. Gıda ve küçük çiftçi sorunlarıyla ilgilenmeye karar vermiştik. Daha sonra bir grup keçi insan olarak, Tohum İzi Derneği’ni kurduk. Tohum İzi Derneği informel inisiyatif yapısından, tüzel kişiliğe geçmiş durumda. Türkiye’de örgütlü çiftçilerin ihtiyaçlarına yönelik etkinliklerde bulunuyoruz. Köylü Bilgeliği Belgeleme konusunda bir çalışma yürüttük. Doğrudan ilişkide bulunduğumuz ve bu çalışmaya ilgi duyan çiftçilerin Kars’ta bulunması ve Kars’ın farklı kültürlerden ve tarihten gelen geleneksel bilgisini zenginliği sebebiyle oradan başladık. 10 köyde çalışmalarımızı sürdürdük. Kırsalda doğrudan ilişki kurmak çok önemli. Buradan sonra Toroslar ve batıda yer alan dağlar arasında yaşayan köylülerin bilgeliği belgelenecek. Tarımcılığın yanı sıra hayvancılık da bu belgelemeye dâhil edilmiş durumda.

BOĞAZİÇİ İLE ORTAK ÇALIŞMA

Bir başka çalışmamızı, Boğaziçi Üniversitesi Mensupları Tüketicileri Kooperatifi (BÜKOOP) ile birlikte sürdürüyoruz. İki yıl önce ortaya çıkan BÜKOOP, gıdanın üretiminden, tüketimine pazarlanmasında, haller ve tüccarların ortadan kaldırılmasını sağlayarak, küçük üreticinin doğrudan pazara ulaşmasında yardımcı oldu, oluyor. Burada örgütlü üretici ile örgütlü tüketici arasındaki zincirin nasıl oluşacağı temel soru noktamız oldu. Sendika üyesi olan ya da kooperatif üyesi olan çiftçiler var. Ancak tüketici noktasında sıkıntılar vardı. Eğitim Sen ile görüşmelerde bulunduk. BÜKOOP süreci böyle başladı ve şimdi çoğu Eğitim Sen üyesi olan tüketici üyeleri var. Bu şekilde üreticiler doğrudan pazara ulaşabiliyor. Üreticiler daha fazla kazanabilirken, tüketici de daha az ödemede bulunuyor ve ne yediğini biliyor, üreticisini tanıyor. Üretici, tüketiciyi tüm üretim aşamalarından haberdar ediyor. Tüketici de tüm üretim süreçlerinde talepleriyle üreticiyi yönlendirebiliyor.

»Yaygınlaşmak, büyümek gibi hedefleriniz var mı?

Kontrollü büyüyoruz. Boğaziçi’nde tüketim kooperatifinin içinden gönüllü olarak çalışan akademisyen ve idari personel sayesinde bir noktaya geldik. Boğaziçi’nin yanında, Eğitim-Sen aracılığıyla diğer üniversiteler üzerinde çalışmalara başlayacağız. Şu anda Mimar Sinan Üniversitesi ve Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nden ciddi talepler geldi.

‘SANAYİ, TOPRAĞI GASBEDİYOR’

»Neden bu işe soyundunuz?

Dünya gıda üretim ve dağıtımı tekellerin eline geçmiş durumda. Ciddi büyüklükte perakende grupları var. Biz dernek olarak bu modele karşıyız. Gıda insanların temel ihtiyacıdır. Ne kadar miktarda, hangi türde ürüne ihtiyaç olduğu, üretimin nasıl yapılacağına halkların kendisi karar vermelidir. Şu anki sistemde, tohum politikalarından tüm politikalara kadar tarım politikalarının tamamı uluslararası şirketlerin kontrolünde. Hangi tohum ürününün, hangi ülke topraklarında yetişebileceğine dahi karar verebiliyorlar. Tarımsal ürün çeşitliliği yerküre üzerinde ciddi anlamda azalmış bulunuyor. Türkiye’de yedi, sekiz çeşit buğday üretiliyorduysa, şu an bir, iki türde üretiliyor. Türkiye, gıdada hepimizin bildiği gibi kendi kendine yetebilen bir ülkeydi geçmişte. Türkiye örneği, özellikle güney ülkeleri için çok geçerli. Uygulanan politikalarla pek çok ülke kendi kendine yetebilir olmaktan çıkmış durumda. Beslenme amaçlı tarım yerine, sanayi üretimi amaçlı tarımsal ürün üretimi Afrika’daki açlığın önemli sebeplerindendir. Sanayi amaçlı üretimle, sanayi, toprağı gasbetmiş oluyor. Toprak gasbedildiği oranda açlık artıyor. Yani açlık söylendiği gibi sadece ‘iklim değişikliği’ kaynaklı değil, kapitalist üretim biçiminden kaynaklı felaketler. Bunu iklim değişikliğini hafifsemek için söylemiyorum. İklim değişikliğinin de sebebi olan asıl felakete dikkat çekiyorum.

»Eklemek istediğiniz son sözünüz var mı?

7-8 Ocak’ta Mimar Sinan Üniversitesi Oditoryumu’nda yaşam alanlarını, ‘Yaşamı Savunanlar Buluşuyor; Mücadeleler Birleşiyor Forumu’nda ülkenin her yerinde sürmekte olan mücadelelerden çiftçiler, köylüler, yaşam alanı savunucuları bir araya gelecek. Bu konuştuğumuz felaketlerin sebepleriyle yüz yüze geleceğimiz bir fırsat olacak. Oraya bekliyoruz.

‘Ürünleri sendikalı üreticilerden alıyoruz’

»Organik tarım ürünlerini mi alıp tüketiciye ulaştırıyorsunuz?

İlaç kullanan da var, ilaç kullanmayan da. Siz tüketici olarak etiketlerde yazılı bilgilerden, üretimine göre tercihte bulunabiliyorsunuz. Kimyasal ilaç kullanan küçük çiftçiler de var. Biz kimyasal kullanmadan tarım yapabilmeyi de teşvik ediyoruz. Küçük çiftçiye inancımızdan kimyasal kullansa dahi ürününü alıyoruz. Ancak, doğrudan ürününü piyasa fiyatıyla alarak kazandığı paradan daha fazlasını kazanmasını sağlıyoruz ve yıllar içinde toprağını kimyasallardan arındırmasını istiyoruz. Bu işin amacında Katılımcı Sertifikasyon var. Ticari sertifikasyonlara karşı, onlarla hiç ilişkiye girmeden, hem çiftçinin hem tüketicinin kontrol ve denetim mekanizmalarına girmesini sağlıyoruz.

»Türkiye’de örneğini bilmediğimiz bir çalışma. Nasıl yapıyorsunuz?

Biz bu işe başlarken korkuyorduk, hâlâ korkuyoruz. Çünkü hiçbirimiz dağıtım zincirlerini bilmiyorduk, lojistik nedir bilmiyorduk. O nedenle on ürünle başladık. Kibele üretici kooperatifi vardı. Kibele’nin ürünleriyle başladık. Geldiğimiz noktada hem ürün çeşidimiz arttı, hem ilişkide olduğumuz kooperatif sayısı arttı. Çiftçi- Sen’in de desteğiyle bölgelerdeki örgütleri aracılığıyla da çiftçilerin taahhüt ettikleri yöntemle üretim yapıp yapmadıklarını izlenebiliyor. Ürünleri mutlaka kooperatiften veya sendikalı bir üreticiden alıyoruz Kooperatifin kendisi de üretimden sorumlu oluyor. Başlarken kuru bakliyat ve tahıllarla başladık. Bozulmaya dayanıklı oldukları için onları tercih ettik. Ardından, peynirler geldi. Kars’tan peynir, tereyağımız gelmeye başlarken, salçalarımız, eriştelerimiz, bulgurlarımız…

Kaynak : Birgün – 11 Ocak 2012

Related posts:

1. “Ağzıma Tat, Damıma Koku Geldi”: Kars ve Tohum İzi Derneği
2. EKVADOR ANAYASASI: Halktan, barıştan, emekten, çiftçiden ve doğadan yana…
3. Çiftçiden ‘kırsal motorin’ tepkisi

Boğaziçi Üniversitesi’nde karşı-işgalden öğrenci kooperatiflerine uzanan bir sohbetin hikayesi

Boğaziçi Üniversitesi öğrencilerinin, üniversite yerleşkesinde açılan Starbucks’taki karşı-işgal hareketi bugün 17. gününde. Bu eylem bir işgal hareketi olarak tanımlansa da, karşı-işgal kavramı önemini koruyor. Öğrenciler karşı-işgal vurgusunu, “Burası zaten bizim mekanımızdı. Üniversiteler, kampüsler biz öğrencilerin, eğitim emekçilerinin, çalışan personelindir. Asıl işgal, Starbucks gibi şirketlerin, sermayenin kampüse girmesidir. Starbucks, bizim yerimizi işgal etmiştir. Biz de bu işgale, karşı-işgal ile cevap veriyoruz. Madem buralar bizim yerleşkemiz, biz de yerleşiyoruz o zaman” sözleriyle açıklıyorlar.1 Öğrenciler, 16 gündür kağıt üzerinde “Starbucks’a ait olan” mekana yerleştiler, geceli-gündüzlü oradalar. Tüm aktivitelerini orada gerçekleştiriyorlar: Gündüz derslerini orada çalışıyor, toplantılar, söyleşiler, konserler düzenliyor, yemeklerini orada yapıp orada her beraber yiyorlar, geceleri de orada kalıyorlar. Sadece öğrenciler değil, mekanı yeniden kendilerine ait kılmak için adım atanlar: Bazı öğretim görevlileri derslerini karşı-işgal alanında veriyor, üniversite personeli de geliyor sohbete, kampüs dışından birçok örgüt ve grup da. İşte bu söyleşilerden bir tanesi de karşı-işgalin 9. gününde Çiftçi-SEN, BÜKOOP (Boğaziçi Üniversitesi Tüketim Kooperatifi) ve Tohum İzi Derneği’nin katılımıyla gerçekleşti. Öğrencilerin yoğun ilgisi ve katılımı sayesinde uzun saatler devam eden ve çok önemli fikirlerin ve hislerin beraberce ortaya çıkarıldığı bu toplantı, karşı-işgal hareketinden doğabilecek bir tohumu da yeşertti: Boğaziçi Üniversite’sinde, iyi, eşitlikçi ve karşılanabilir fiyatlardaki gıdanın varlığını mümkün kılacak bir öğrenci kooperatifi!

Mevcut tarım-gıda sistemini tartışmak ve buna karşı geliştirilebilecek alternatifleri paylaşmak için gerçekleşen bu toplantıda Çiftçi-SEN, BÜKOOP ve Tohum İzi Derneği deneyimlerini, birikimlerini çalışmalarını paylaştılar. Öncelikle, üniversite kampüsünde 2010 yılından beri varolan, ‘başka bir gıda, başka bir tüketim’i somut olarak hayata geçiren BÜKOOP’tan Suat Yalçın söz aldı. Kooperatifin, örgütlü küçük üreticiden örgütlü tüketiciye iyi, eşitlikçi ve temiz gıdayı ulaştırabilmek için çıktığı yolu ve bu yolda adım adım ilerleyişi anlattı. Suat Yalçın, BÜKOOP’un, sadece ürecilerle tüketiciler arasında, aracısız-direk pazar yaratarak ekonomik ilişkileri dönüştürme odaklı değil, mevcut gıda ve tarım sisteminin kendisine karşı bir sosyal, politik, kültürel bir alternatifi gerçekleştirme çalışması olduğunu dile getirirken, BÜKOOP deneyimi sırasında karşılaşılan somut zorlukları da öğrencilerin dikkatine sundu: Türkiye’de kooperatifleşmede karşılaşılan mevzuatla ilgili zorluklar ve engeller, egemen sistemin karşısında yol almaya çalışmanın zaman zaman yarattığı yorucu süreç, ayrılabilen emek ve zamanın azlığı, unutturulmuş dayanışma pratikleri, gündelik hayatımızın içine işlemiş gıda tüketim alışkanlıklarının baskınlığı ve onları değiştirme zorluğu… Yine de, tüm bu zorluklarla beraber ve onlara rağmen, yaklaşık 1 buçuk senedir çoğalarak, yayılarak, dönüşerek ve dönüştürerek devam eden BÜKOOP’un kampüsteki varlığının önemi ve verdiği umut paylaşıldı toplantıda.

Toplantıda daha sonra sözü Çiftçi-SEN Genel Başkanı Abdullah Aysu alarak bugünkü tarım ve gıda sisteminin sorunlarını özetledi. “Bu sisteme karşı neler düşünebilir”, “neler hayata geçirebilir” ve “köy-kent buluşması, içiçeliği beraberce nasıl kurulabilir” soruları üzerinde yaptığı konuşmasında şunları iletti: “Önceleri devletler, gıda üreten şirketleri denetleyebiliyorken, artık denetlenemiyorlar. Eskiden piramidin tepesinde insanlar vardı. Şimdiyse orada çokuluslu-küresel şirketler var. Ülkeleri de bu şirketler yönetmeye başladı. Çünkü artık şirketler ve onların güdümündeki devletler, hükümetler sadece iktidar değil muktedirler de. Ve artık bu kararlar bizlere sorulmuyor bile. Starbucks da burdaki insanlara sormadan ‘ben burada cafe açacağım’ diyebiliyor. Varolan bu sisteme karşı Çiftçi-SEN’in bağlı olduğu Uluslararası Çiftçi Mücadele Örgütü Via Campesina, ‘gıda egemeliği’ diye bir kavram ortaya çıkardı. Gıda egemenliği, üreticilerin neyi, ne şekilde, nasıl üretebileceklerine karar verebilme; tüketicilerin de neyi, kimden, nasıl alabileceklerine karar verebilme hakkıdır. Aynı zamanda bu kararların beraberce alınabilmesi hakkıdır. Gıda egemenliğini hayata geçirmenin yollarından biri de kooperatiflerdir. Şirketlere karşı üreticileri ve tüketicileri koruyabilmek için ekonomik olarak tek örgüt vardır; bu da kooperatiflerdir. Türkiye’de bu amaçla kurulmasalar da, tüm dünyada şirketlere rakip olan ekonomik örgütlerdir kooperatifler”.

Ardından, Tohum İzi Derneği’nden Olcay Bingöl söz alarak küçük çiftçilere destek vermek amacı ile kurulan derneğin nasıl bir kent-köy ilişkisi oluşturduğunu anlattı. Küçük çiftçilerin desteğe ihtiyaç duyduğu eğitim, toplantı, uluslararası ilişkiler alanlarında çalışan derneğin aynı zamanda kurulum aşamasından beri BÜKOOP’a üretici-tüketici iişkilerinin koordinasyonunda gönüllü destek verdiğini ekledi. Bu çalışmaları hayata geçirirken derneğin gıda ve tarıma dair sorunları, gerek üretim-tüketim gerekse kır-kent eksenininde ve ilişkisinde bütüncül bir yaklaşımla ele aldığını vurguladı. Boğaziçi Üniversitesi kampüsünde öğrencilerin kuracakları bahçelerde tarımsal üretim yapabilmeleri ile ilgili olarak Tohum İzi Derneği’nin bir grup öğrenci ile yaptığı ön çalışma ve toplantılardan bahseden Olcay Bingöl, oluşturulabilecek bu bahçelerin de kooperatifleşme sürecine entegre edilebileceğini, böylece üret-tüketim bütünlüğünün de hayata geçirilebileceğini belirtti. Daha sonra yine Tohum İzi Derneği’nden Tarık Nejat Dinç söz alarak üretici-tüketici kooperatifleri arasında direk ilişki ve pazar yaratmayı hedefleyen BÜKOOP çalışmasında kullanılan ürün kriterlerinin ve özelliklerinin hangi kategori ve prensiplere dayanılarak belirlendiğini özetledi.

Toplantının ikinci bölümünde, ilk bölümde aktarılan paylaşımlar ve fikirlerin de uyandırdığı heyecan ile beraber, Starbucks karşı-işgalinin kampüsün gündemine yerleştirdiği “üniversitede nasıl bir gıda istiyoruz ve bunu nasıl hayata geçirebiliriz?” sorusuna odaklanıldı. Bu somut soruya dair hep beraberce sohbet eden öğrenciler ve örgütler, ortak fikirler, heyecanlar, motivasyon ve umutlar geliştirdi. Böylece karşı-işgalden doğabilecek somut adım ve çalışmalardan çok önemli bir tanesinin, öğrenci kooperatifinin tohumları atıldı.

Karşı-işgaldeki öğrencilerin dertlerini anlatırken defalarca dile getirdiği gibi, dert sadece Starbucks’a tepki göstermek, salt ona karşı çıkmak değil. Tüm üniversite bileşenlerinin, daha ucuz ve besleyici yemekler yiyebilmesi talep ediliyor. Kampüste, küçük çiftçileri dev gıda şirketlerinin tahakkümüne bırakan gıda-tarım sistemini temsil eden gıdanın değil; eşitlikçi, ucuz ve iyi gıdanın varolması savunuluyor. Dert, sadece gıda da değil: kampüsteki karar alma mekanizmalarına erişim yollarının kapalı olduğunu, mekanların “iyileştirme” adı aldında soylulaştırıldığını, pahallılaştırıldığını, kampüste “çeşitlilik” adı altında eşitsizliğin arttığını vurguluyor öğrenciler. Ve karşı-işgalin 17. gününde yemek pişirmeye, pişirdikleri yemeği, demledikleri çayı tüm kampüsle paylaşmaya, ders çalışmaya ve hocaların anlattığı dersleri karşı-işgal alanında dinlemeye, birçok örgütle biraraya gelmeye devam ediyorlar. Ayrıca karşı-işgalde neler olup bittiğini bizlerle hergün paylaşıyorlar: http://starbuckssenligi.blogspot.com/

1 İşgal Gastesi, no:1

Related posts:

1. Boğaziçi işgali büyüyor!
2. Bizi Meclis’e yakıştırmadılar, siz de artık bizim köyümüze gelmeyin!
3. Bizim işimiz “sel önünden kütük kapmak”

“DİRENİŞ DE SERMAYE KADAR KÜRESELDİR!”

Haftasonu Boğaziçi Üniversitesindeydik. Yaklaşık 1 haftadır süren Starbucks İşgalinin gerçekleştiği alanda, işgalci öğrencilerle antikapitalist ve devrimci havayı soluduk. Bir yandan, toplantılar yapılırken, öte yandan bilgisayarları başında yaklaşan sınavları nedeniyle ders çalışan ama gözü, kulağı eylem alanının içinde olan eylemci arkadaşlarımız vardı. Öte yandan, aşure yapan ve dans eden eylemciler vardı. Hepsi ne yaptığının bilincinde ve yaptıklarından keyif alan kişilerdi. Eylemlerinde 6. günü doldurmanın heyecanını yaşarken, son Devrimci Karargah operasyonunda tutuklanan arkadaşları Boğaziçi Üniversitesi Tarih Bölümü öğrencisi Şeyma Özcan ve diğer tutuklu öğrenci arkadaşları için neler yapabileceklerini tartışıyorlardı. Başka üniversitelerden arkadaşları destek ziyaretine gelirken, diğer yanda çok ciddi ve hararetli tartışmalar dönüyordu. İşgal alanını gezerken, asılan pankartlar, tutulan notlar ve meydana getirdikleri alternatif yaşam, insanın heyecanlanması için herşeyi sağlıyordu.

Eylem alanına asılı pankartlararasında, ‘Direniş de, sermaye kadar küreseldir’ yazanı ilk göze çarpanlar arasındaydı. Buradan, Wall Street’e, Tahrir’e, Sindagma’ya ve tüm direniş mekanlarına selam yolluyorlardı adeta.

Biz de, eylemci öğrencilerden B.Ü. Siyaset Bilimi öğrencisi Nilgün ile Starbucks İşgali ve sürece dair konuştuk.

- İşgalin en temel talebi nedir?

- Tek bir talebimiz yok aslında. Şu cümleyle yola çıktık: Starbucks bizim kampüsümüzü işgal etti. Bizde kampüsümüzü geri almak için, karşı işgal başlattık. Bunun altını doldurmak için binlerce sebebimiz var. Birincisi öğrencinin kampüsteki yaşamının artık sürdürülemeyecek olması. Bunun içinde ucuz ve kaliteli yemek, yemekhanelerinin durumuyla ilgili tartıştığımız konular var. Onun dışında, Güney Kampüste, yemek yenilecek yer bulamamızla ilgili, kantinlerin giderek bu tarz yerlere dönüşmesiyle ilgili taleblerimiz var. Aslında tek başına bunlar da değil. Biz bir grup insan, elimizde bir liste taleple yola çıktık ve bu işgalle bunları istiyoruz gibi bir kurgu yok. Biz bu durumdan rahatsızız ve bu durumu tartışmak ve tartışmak isteyenlerle bir araya gelmek için bu mekanı, Starbucks’ın elinden alıyoruz. Ve gelin bunu burada tartışalım ve değiştirelim çağrısıyla yola çıktık. Onun dışında, kampüs içi ulaşım, öğrenci belgelerinin ücretli olması, kampüste öğrencinin yaşamıyla alakalı bir sürü sorun var. Biz bi yandan nasıl olmamasını söylerken, diğer yandan nasıl olması gerektiğini de tartışıyoruz. Burada kendi yemeğimizi yapıyoruz, kendi etkinliklerimizi ve açık derslerimizi yapıyoruz. Aslında iki yanlı bir şey. Birincisi rahatsız olduğumuz şeyi herkese duyurup, gelin tartışalım demek; ikincisi, nasıl kurulması gerek, beraber onun yollarını aramak. Aslında işgal böyle bir noktadan çıktı.

- İşgale gelene kadar neler yaşandı? Başka eylem biçimleri yaşadınız mı?

- Tabii. Şöyle oldu: Starbucks’ın açıldığını öğrendik. 6 Kasım yaklaşıyordu. Arada bir bayram tatili vardı. 6 Kasım, YÖK’ün kuruluşunun yıldönümüydü. İşte 6 Kasım için ne yapalım diye düşünüyorduk? Bir yandan YÖK’ü tartışalım, diğer yandan üniversitesideki pratik güncel hayatımızı tartışalım diye düşünürken, bu toplantıyı Starbucks’ta yapma fikri doğdu. Çünkü Starbucks, kampüste varoluşumuzla ilgili çok somut bir tehditti. İlk toplantıyı geldik burada yaptık. Ardından, Starbucks’ın sadece kampüsün içinde olması değil tüm mesele, Starbucks’ın uluslar arası anlamda simgelediği tüm o değerler ve üretim sistemine karşı da bir tepkimiz vardı. Black Gold diye bir film var. Kahve üreticilerinden, bizim bu satın aldığımız kahveye kadar gelişen o sürecin döngüsünü ve o kahve üreticisinin, orada o çiftçilerin ne kadar mağdur olduğunu anlatan bir film… İkinci etkinliğimizde bu filmi burada izledik. Ondan sonra, Neo-Liberal Dönüşümler ve Eğitim konulu bir söyleşi yaptık. Bu artık gelenek haline gelmeye başladı. Her perşeme 4-5 defa biz Starbucks’ta buluştuk. Ve aslında bizi de işgale o toplantılarda tartışılan enerji getirdi.

- İşgal kararını nasıl aldınız?

- Çok uzun toplantılar sonucunda aldık. Biz aslında ilk başta bunun adına işgal demiyorduk. Hala da şöyle denebilir: Bize ait olanı geri alma ve yerleşme diye adlandırıyoruz. Tabi, kampüste merak uyandırmak için bunu şenlik olarak yaydık. İşte Starbucks’ta salı günü şenlik var. Acaba n’olucak diye merak uyandırdık. Artık şunu görüyorduk: Biz oraya gidiyoruz, orada toplantıyı yapıyoruz. Ama, aynı anda bizim üzerimizden atlaya atlaya giden insanlar vardı. Bizi hiç duymuyorlar, dinlemiyorlardı. Bizi dinleme çabaları yoktu. Biz sadece orada toplantı yapmaya çalışan bir ekip haline dönüşüyorduk. Sesimizi daha iyi duyurabilmek için, buraya yerleşmeye karar verdik.

- Üniversite yönetiminin tepkisi ne oldu?

- Üniversite yönetiminin tepkisi aslında ilk başta şöyle oldu. Öğrencilerin istediklerini dile getirebilmeleri için belirli mekanizmalar var. Öğrenci Temsilciliği işte! Onu niye kullanmadığımızı söylediler. Rektör yardımcısı Tereza hoca geldi. Kendisiyle bir toplantı yaptık. O sırada konuşurken, O da farketti. Aslında mesele sadece burada değil. Bir sürü mesele var. Öğrencilerin kendi meselelerini söyleyemedikleri meselesi oldu. Çünkü, üniversite yönetim kurulunda öğrenci temsilcisinin kendi oy hakkı bile yok. Tereza hanım diyor ki: ‘Oy verin ÖTK’ya gelsin söylesin.’ Zaten ÖTK gelip, yönetim kurulunda söyleyene kadar arada bir sürü bölüm ve fakülte kendi temsilcisini seçemiyor. Mesela, ingilizce hazırlık sınavını geçemeyen öğrenciler var. Onların ÖTK’da temsiliyet hakkı yok. Yönetimle olan ilişkimiz, şu anda şu düzeyde: Bizim karar mekanizmasında söz hakkımız yok, fikrimiz alınmıyor. Bu olana kadar, bunun yeni yolları bulunana kadar, biz de buradayız.

- Diğer üniversitelerden destekler alıyor musunuz?

- Sosyal medya aracılığıyla ve gazetelerde birden bire çok fazla yayıldı. Bu nedenle çok fazla destekleyen oldu. Diğer üniversitelerden de bireysel olarak arkadaşlarımız geliyorlar. Burada beraber konuşuyoruz.

- Medyadan ne tür tepkiler aldınız?

- Genel olarak beklediğimizin çok üzerinde ve olumlu tepki aldık. Çünkü, çok yaşamsal meselelerimiz var. İşte yemek gibi, ulaşım gibi ya da doğrudan söz hakkı ve kampüsün öğrencilere ait olması gibi başlıklar var. Bu medyanın ilgisini çekti. Ben bunu biraz şuna da yoruyorum. Biz aslında bunu kampüsümüzü geri almak için yaptık. Ama herkes bunu şöyle yorumladı: İşte dünyada Occupy Wall Street, Tahrir gibi çok şey oluyor. İşte kafada öyle bir bağlama yapıyorlar. Bir yerde tabii ki bağlı. Tüm toplumsal hareketler istendiği şekilde birbirine bağlanabilir. Öyle de demek istemiyorum ama ana akım medyanın biraz da moda oluşundan dolayı gösterdiği bir ilgi de var. Ben blogumuzu ve internet üzerindeki kanalları çok iyi kullandığımızı ve kendimizi iyi anlattığımızı düşünüyorum.

- Boğaziçi öğrencilerinin geneli eylemi nasıl değerlendiriyor?

- Benim konuştuğum çoğunluğun, bizim özellikle tartışmasını istediğimiz meselelerde muzdarip olduğunu gördüm. Mesela yemek ve saydığımız öteki meselelerde de herkesin muzdarip olduğunu farkettim. Yönteme dair gelip söyleyenler oluyor. Neden böyle yaptınız, şöyle yapsaydınız diyenler oluyor. Ama, bi yandan da şunu görmek lazım. Biz bunu yapmasaydık, o insanlarla tanışıp, görüşemeyecektik. O da bize bunu söyleyemeyecekti. O yüzden işgalin, tanışma ve tartışma amaçlı çok iyi bir araç olduğunu düşünüyorum. Tabii karşı çıkanlarda var. Özellikle sözlükte bazı şeyler döndü. Ya da gelip geçemiyorum, kahvemi alamıyorum diyen azınlıkta var. Biz onlara da elimizden geldiğince kendimizi anlatmaya çalışıyoruz.

- Sermaye – Üniversite ilişkisine nasıl bakıyorsunuz? Size ne dayatılıyor, sizin alternatifiniz ne?

- Sermaye üniversite ilişkisi sadece sermaye sahiplerinin üniversitelerde şube açması değil. CEOların üniversitelere gelip ders vermesi, özellikle mühendislik gibi bölümlerin hazırlamış olduğu araştırmaları şirketlerin kullanması. Şirketler, gelip üniversite aracılığıyla laboratuarı ve oradaki öğrenciyi kiralıyor. Bir bakıma bedava iş gücü yaratıyor. Bunları doğrudan kendi araştırması olarak kullanıyor. Mesela, burada da bir problem var. Yani, üniversite sermaye ilişkisi, işgalin başından beri Starbucks’ta konuştuğumuz bir mesele oldu. Ve bunun tek tezahürün üniversitede Starbucks açılması olmadığını biliyoruz.

- Öğrencilerin kantin, ucuz ve kaliteli yemek gibi talepleri karşılansa da Starbucks yine de gitmeli mi?

- Yani bu benim tek başıma karar verebileceğim bir şey değil. Bu buradaki enerji ve buraya sürekli gelen öğrencilerin hep beraber verebileceği bir karardır. Ama benim şahsi fikrim Starbucks’ın gitmesi gerektiği yönünde. Çünkü; şöyle bir dünya yok. Yani, işte paran yok git yemekhanede ye, parası olan da işte gitsin Starbucks’tan alsın diye bir dünya olmadığını düşünüyorum. İsteyen üniversite dışındaki şubelerden alabilir. Ama burası bir kamu alanı ve bir devlet üniversitesidir. Bir noktaya kadar fırsat eşitlilliği güdülmesi gerektiğini düşünüyorum. Ucuz, sağlıklı ve kaliteli yemeğin yanına bir de ulaşılabilir yemek talebinin eklenmesi gerek. Mesela burası Güney Kampüs, bütün binalara yakın bir yer ve ders arasında karnın acıktığında yemek yiyecek bir yer yok. Bu burada kalsın, yanına bir tane daha açalım gibi bir şey bizim istediğimiz bir durum değil. Biz doğrudan Starbucks’ın gitmesini istiyoruz.

- Hiçbir müdahale olmazsa eylem sönebilir mi?

- Buna buradaki ekibin enerjisinin karar verebileceğini düşünüyorum. Çünkü, bir yandan finaller yaklaşıyor. Biz öyle başka işi gücü olmayan insanlar değiliz. Derslerimize gidiyoruz, bazı derslerimizi burada yapıyoruz. Bizim niyetimiz hakikaten oturup konuşma ve söz hakkı mekanizmasının kuralım. Herşeyin bir anda çözülmesi değil. Bir liste var. Bunların yanına bir tick atalım. Hadi kalkıp gidelim değil. Bunun bir mekanizmasının sağlanması ve bundan sonrada hep bu şekilde devam etmesidir. Ve işgal bu saatten sonra sönümlenmez diye düşünüyorum. Çünkü, çok güzel bir enerji ve çok güzel bir paylaşım var.

- İşgal eylemi sonuç vermezse ne yapmayı düşünüyorsunuz? B planınız var mı?

- Şu an için yok. Çünkü, biz burada biraz öncede dediğim gibi, yerleşkemizi geri alıyoruz iddiasıyla yola çıktığımız için ve nasıl olmasını istediğimizi doğrudan idrak ettiğimiz için, şu an herhangi başka bir plan yapmadık. Burada günlük planlama var. Birisinin bir başkası adına karar vermesi gibi bir mekanizma yok. O yüzden buna toplamın karar vereceğini düşünüyorum.

- Son olarak ‘Devrimci Karargah’ operasyonlarında tutuklanan Boğaziçi’li öğrenci arkadaşınız Şeyma Özcan ile ilgili ne söylemek istersiniz?

- Biz şu anda fiili olarak Starbucks’ta bulunduğumuz için, buradan bir yanıt veriyoruz. Ama bu yanıt, sadece Starbucks’ı işgal eden öğrencilerin yanıtı değildir diye düşünüyorum. Bütün Boğaziçi Üniversitesi hocası ve öğrencisiyle toptan vereceği bir yanıttır. Zaten bu davaların tekil olmadığını biliyoruz. Bir çok farklı davadan, bir çok üniversite öğrencisinin eğitim hakkını elinden alan süreçler işliyor. Ve tesadüfen bizi vurmadığının farkındayız. Çünkü, gerçekten kepçe usulü işliyor. Biz de Şeyma ve diğer tutuklu öğrenci arkadaşlarımız için elimizden geleni yapacağız.

Kaynak : Turnusol – 16 Aralık 2011

Related posts:

1. Starbucks işgali nedir?/KORAY ÇALIŞKAN
2. Wall Street işgalcileri, hepimize ‘kırmızı mürekkep’ veriyor/Slavoj Žižek
3. Boğaziçi işgali büyüyor!

“Halkın demokratik mücadelesi ve çevre mücadelesi birbiriyle yakından bağlanmalıdır.”

İklim krizi dünya çapında milyonlarca insanı tehdit ederken, iklim görüşmelerinin son turu Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP 17), 28 Kasım-9 Aralık tarihleri arasında Durban’da gerçekleştirildi. Aşağıdaki söyleşide de okuyacağınız gibi karar çok önceden alınmıştı ve zengin ülkelerce önceden alınan kararlara uygun olarak önlemler 2020 yılına kadar ertelendi. Faruk Çovduri, Fred Magdoff’la söyleşisinde, halkın iklim kriziyle baş edebilmek için COP 17’de ve sonrasında hangi strateji ve taktikleri izleyebileceğini konuştu.

Faruk Çovduri: COP 17 birkaç gün içinde Durban’da başlıyor. En çok etkilenen ve hassas durumda olan ülkelerin hangi konuları gündeme getirmesi gerektiğini düşünüyorsunuz?

Fred Magdoff: En çok etkilenen ve hassas durumdaki ülkeler açık bir biçimde, zengin ülkelerin harekete geçme noktasında ayak sürçmesinden kaygılı. Sorunun güç tarafını ABD, Avrupa ve Japonya’nın sera gazı salınımını düşürme yönünde taahhütte bulunması oluşturuyor. Her ne kadar yüksek büyüme hızı gaz salınımını düşürme çabasına baskın gelebilirse de, Çin’in bu doğrultuda adım atabileceği yönünde kimi emareler var. İklim değişiminin etkileri hâlihazırda ABD ve Avrupa’da hissediliyor olsa da, en kötü etkilenecek olanlar daha yoksul ülkeler ve halklar olacaktır. Deniz seviyesindeki yükselmeden dolayı Alaska’daki köylerin sahilden uzak bölgelere taşınması gerekiyor. Vietnam’da Mekong Deltası bölgesinde deniz suyunun tatlı suya ve oradan da pirinç tarlalarına karışması verimde düşüşlere yol açmaktadır. And buzullarındaki erime, halihazırda kurak mevsimde su kıtlıklarına yol açmıştır.

Avrupa’da borç krizi yayılıyor. Büyük Mali Kriz hiçbir zaman son bulmadı. Bunların COP 17 üzerinde ne gibi etkileri olabilir?

Hiçbir şey yapmamak isteyenler tarafından dile getirilen ortak konu, sera gazlarını kısıtlayan bir hareketin işten atmalara yol açacağıdır. Daha az kömür madeni işçisi, (kömürle çalışan termik santraller kapanacağı için) daha az elektrik üretimi vb. Dolayısıyla, iş olanaklarının azalmasına mal olacak bir şey yapmanın zamanı değil, diyorlar. Elbette ki bu yalnızca bir bahane. Eğer bir dönüşüm planlanır ve hayata geçirilirse, pek çok iş olanağı da yaratılabilir. Ayrıca, insanlar çalışabilsin diye kirletmeyi sürdürmeye ihtiyacımız varsa sahip olduğumuz ne tür bir toplum ve ekonomidir? Bu yalnızca akıldışı değil aynı zamanda tehlikeli bir ekonomik/sosyal/politik sistemdir.

Büyük kirleticilerin çelişen çıkarları, esas olarak da kendi birikim stratejilerini izleyen bağlantılı sermayelerin çıkar çelişkisi dikkate alındığında, en hassas durumdaki ülkelerin COP 17’deki müzakere stratejisi ne olmalıdır?

En hassas ülkelere tavsiye vermek haddim değil. Politik sorunların gayet farkında görünüyorlar. Daha önce bir dizi yeni strateji girişiminde bulunmuşlardı ve eminim ki böyle yapmaya da devam edecekler.

Cancun’daki COP 16 zirvesinden bu yana iklim krizi müzakeresinde herhangi bir değişiklik oldu mu?

İlle de bir fark aranacaksa, zengin ülkelerin tutumu daha da katılaştı ve güçleşti. Birleşik Krallık’tan Guardian gazetesinin 20 Kasım 2011 tarihli yazısının başlığı şöyle: “Zengin Ülkeler Yeni İklim Anlaşmasını 2020’ye Kadar Rafa Kaldırdılar.” Alt başlıkta ise şöyle yazıyor: “Eleştirel tartışmalardan önce ve 2012 itibariyle yeni anlaşmayı hayata geçirme taahhüdüne rağmen, en büyük ekonomiler uzun bir ertelemeden yana olduklarını özel olarak itiraf ettiler.” Bu elbette ki pek çok hassas durumdaki ülkede kaygı ve öfke yarattı.

Bolivya’da Dünya Ana konferansında bir açılış konuşması yaptınız. Bu konferansta Dünya Ananın Hakları adı altında bir deklarasyon yayımlandı. Bolivya’da bu hakları savunması için bir bakanlık oluşturuldu. Konferanstaki çağrı ve tartışmalar ve Bolivya tarafından atılan adımlar bugünün iklim krizi söylemi üzerinde herhangi bir etkide bulundu mu?

Ben, Aralık 2009’daki Kopenhag toplantılarının başarısızlığa uğramasını takiben Bolivya’nın önemli bir rol oynadığını düşünüyorum. Yalnızca, Bolivya’da Nisan 2010’da pek çok insanın Cochabamba’da bir araya getirilmesi bile gerçek bir başarıydı. Tartışma ve konferansın sonuç deklarasyonu çok iyiydi. ABD’nin, esas olarak zengin ülkeler tarafından tasarlanan Kopenhag açıklamasına imza koymaları için Bolivya ve Ekvador’a para teklifinde bulunmasının teşhir edilmesi konferanstaki gelişmelerden küçük bir ayrıntıydı. Ekvador hükümetinden bir bakan, konferansta bir araya gelen insanlara, Ekvador’un bu parayı reddettiğini ancak aynı miktarda parayı Kyoto protokolünü imzalaması için ABD’ye teklif etmeye hazırlandığını anlattı. Tahmin edebileceğiniz gibi, bu açıklamanın ardından ortalık kahkahaya boğuldu.

Peki, yükselen ekonomilerin iklim krizi müzakerelerindeki tutumunda baskın ekonomik çıkarlarla halkın çıkarları arasında ifade edilmeyen bir gerilim var mı?

Evet! Temel ihtilaf bir sistem olarak kapitalizmin çıkarlarından ve onun en güçlü görüngülerinden biri, çünkü meselenin özünde kapitalizmin normal işletişi yatıyor. Büyümeyi sürdürmek zorunda yoksa krize girer ve her zaman daha fazla sermaye biriktirmekten başka bir amacı yok. Kapitalist bir ülkenin çok aydınlanmış bir liderini bile olayların gidişatından oldukça hoşnut olan garanti altına alınmış çıkarları savunmak durumunda bırakabilir.

Peki bu çelişkinin üstesinden nasıl geleceğiz? Yükselen ekonomilerde halkın perspektifinden izlenecek program ne olmalıdır?

Bu, yanıtlanması kesinlikle çok zor bir soru. Belki de, tahribata en açık kesimlerin “doğrudan eylem” hareketlerinin bir eşdeğerine ihtiyaç var. Belki Birleşmiş Milletlerin ve diğer dünya örgütlerinin çalışmalarını sabote etmek bazı pozitif sonuçlara yol açabilir.

Sermayenin bir kesimi bugünlerde bir iklim anlaşması sağlamak için çabalıyor çünkü iklim krizi onun etkinlik alanını tehdit ediyor. Diğer yandan, iklim krizi sermayenin bir kesimine de potansiyel bir pazar açıyor. İnsanların dikkatin iklim krizini metalaştıran bu pazara çekmeyi nasıl başarabiliriz?

“Piyasa eksenli” bütün sözde “çözümler”e karşı çıkmamız gerektiğini düşünüyorum. Bunlar gerçek anlamda çözümler değil, daha çok para kazanmanın yeni bir yolu. Her ne kadar hileyle dolu da olsalar ve uygulandığında dahi sorunu çözmeseler de, bir şeyler yapıldığı izlenimini yaratıyorlar.

Halk örgütleri, iklim krizi müzakerelerini etkilemek için kendi ülkelerinde/toplumlarında ne gibi bir rol oynayabilir? Kendilerini yalnızca birtakım talepler dile getirmek ve gösteriler düzenlemek vs ile mi sınırlamalılar yoksa bunların yanı sıra insanları somut, yerel anlamda uygulanabilir yaklaşımlar doğrultusunda seferber ederek kamusal alanı genişletmeye de çalışmalı mı?

Bu, müzakerelere yönelik yeni yaklaşımlar geliştirme konusunda halkın yaratıcılığına ve enerjisine bağlı. Bir grup gerçek anlamıyla ilgili olmayınca, müzakerenin ne şekilde olacağı benim açımdan muğlak. Bu, sonuçları ne olursa olsun Cumhuriyetçi Partinin müzakerelerle hiç ilgilenmediği ABD Kongresi’nde neler yaşandığı gibi bir şey.

Yerel düzeyde katılımcı iklim değerlendirmesi, iklim krizi meselesinde insanları bilinçlendirmek ve etkin bir biçimde seferber etmek için, yalnızca kısa süreliğine insan zincirleri oluşturmak gibi yöntemlerden daha etkili bir araç olabilir mi?

İnsanları kendi iklimleri ve bundaki değişimlerin etkileri konusunda uyarmak açısından katılımcı bir değerlendirme gerçekten işe yarayabilir. Tartışmalar başlatmak ve hatta yerel düzeyde deniz seviyesi yükselişi, kuraklık, sel, sıcak hava vs (yerel ya da bölgesel durumla en çok hangisi ilgili ise) üzerine planlamalar yapmak da önemlidir. Zararlı etkileri hafifletmenin düşük teknolojili yollar var.

İklim krizi halkın demokratik mücadelesi üzerinde olumsuz etkilerde bulunmuyor mu?

Halkın demokratik mücadelesinin ve çevre mücadelesinin birbirine yakından bağlı olması gerektiğini düşünüyorum. İnsanlar, iklim krizinin açığa çıkan diğer çevresel krizlerle birlikte, aslında sistemin kendi krizleri olduğu konusunda netleşmeli. Ve hem toplumsal hem çevresel sorunlarla başa çıkmanın tek anlamı yolu; eşitlik, demokrasi ve çevreye saygı temelinde kurulacak yeni bir toplum örgütlemektir.

İklim değişimleri insanlar için koşulları daha da zorlaştırdığı gibi kapitalist sisteme karşı bir başka tartışma sunmakta ve sistemsel değişim arayışını daha da yakıcılaştırmaktadır. Çevresel meseleler halk mücadelelerinde öne çıkarılır ve odağa taşınırsa, bunun sonucu değişim için daha fazla destek bile olabilir.

Demokratik mücadele programının, insanların atmosferini çalan yerel ve küresel iklim-suçlusu sermayeleri hedef alan iklim taleplerini içermesine ihtiyaç yok mu?

Kesinlikle var. Bu mücadelenin merkez bir parçasına dönüşmeli. Ve ben olsam bu meseleyi diğer çevresel tahribat biçimlerine (havanın, suyun ve gıdaların kimyasallarla kirletilmesi; balık stoklarının tükenmesine yol açan, fabrika ölçekli gemilerle yürütülen aşırı avlanma; toprak erozyonu ve tahribatı; temiz su kaynaklarının tükenmesi vb) genişletirdim.

Yerel ve küresel düzeyde “iklim suçu mahkemeleri” örgütlemek, iklim yoksullarını protestolara seferber edilmesinin bir yolu olabilir mi?

Evet. Ben bunun bu meselelere ve zengin ülkelerin uzlaşmazlığına daha fazla dikkat çekmenin yollarından biri olduğunu düşünüyorum.

Bu söyleşi için teşekkür ederiz.

* Fred Magdoff Vermont Üniversitesi’nde bitki ve toprak bilimi fahri profesörü ve Cornell Üniversitesi’nde mahsul ve toprak bilimi yardımcı profesörüdür. John Bellamy Foster ile birlikte Her Çevrecinin Kapitalizm Hakkında Bilmesi Gerekenler: Yurttaşın Kapitalizm ve Çevre Rehberi (Monthly Review Press, 2011) kitabını ve yine Foster ile birlikte Büyük Finansal Kriz (Monthly Review Press, 2009) kitabını kaleme almıştır. Brian Tokar ile birlikte Tarım ve Gıda Krizde (Monthly Review Press, 2010) kitabının yardımcı editörüdür. ABD’li sosyalist yazar ve Monthly Review dergisi editörü Harry Magdoff’un oğlu olarak kendisi de Monthly Review dergisinde çalışmalarını sürdürmektedir.

[MrZine’deki İngilizce orijinalinden Sendika.Org tarafından çevrilmiştir]

Kaynak : Sendika.org – 12 Aralık 2011

Related posts:

1. Solun krizi: Sistem karşıtlığı yerine sistemle entegrasyonu yeğleme / Adnan Çobanoğlu
2. Ekonomik kriz yönetilebilir ama gıda krizi… (Yeni bir gıda krizi mi? III)/Özgür Uçkan
3. Ekolojik sistem çökebilir

GDO ile ilgili olarak ülkemizde son yıllarda yaşanan kaotik gelişmeler 2011 sonbaharında yeni bir aşamaya girdi. Yeni kurulan Biyogüvenlik Kurulu, yasa gereği GDO’lu mısır ile ilgili olarak internet ortamında ilgili kurumların ve vatandaşın görüşlerini almaya başladı.

Biz de bu çerçevede GDO ile ilgili olarak uzun süredir aktif çalışmalar yapan, kurumları ve vatandaşları uyarmaya çalışan TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası İstanbul Şube Başkanı Ahmet Atalık ile görüştük.

Atalık şu sıralar Biyogüvenlik Kurulu’na mısırla ilgili yaygın başvuru yapılması ve itirazların iletilmesi için çaba gösteriyor. Atalık ayrıca şu anda Türkiye’ye özellikle GDO’lu soya ithal edildiğini ve bunların ve bazı başkalarının denetimsiz geldiğini vurguluyor. GDO’lu ürün içeren mamaları üreten firmanın saptandığı halde, adının açıklanmamasını da eleştiriyor.

TMMOB İstanbul Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı Ahmet Atalık’a yönelttiğimiz sorular ve yanıtları şöyle:

-Sayın Atalık, GDO ile ilgili olarak Türkiye’de son durum ne? Nelere izin veriliyor, nelere verilmiyor?

ATALIK: Bilindiği üzere ülkemizde biyogüvenlik mevzuatı ilk olarak 2009 yılında bir yönetmeliğin yürürlüğe girmesi ile başladı. Tarım Bakanlığı yetkilileri bu mevzuata göre artık ülkemize bir gram dahi GDO’lu ürün giremeyeceğini belirttiler. Ancak, yönetmeliğin hemen her ay geçirdiği değişiklik sonucunda ülkemize ikisi yem katkı maddesi olmak üzere soya, mısır, pamuk, kanola, patates ve şeker pancarına ait 32 GDO’lu çeşidin girişine izin verildi. 2010 yılında çıkarılan Biyogüvenlik Kanunu’na göre oluşturulan Biyogüvenlik Kurulu, kendinden önce izinlendirilen 32 GDO’lu çeşidin iznini iptal etti.

-Bu kapsamda şu anda Türkiye’ye hangi GDO’lu ürünler giriyor? Daha çok hangi ürünler, hangi ülkelerden ne kadar giriyor?

ATALIK: Biyogüvenlik Kurul’u, kendine yapılan müracaat üzerine Ocak 2011′de sadece yem olarak kullanılmak üzere 3 soya çeşidinin ithaline izin verdi. Yasa gereği Ağustos ayında GDO’lu 3 mısır çeşidini halkın görüşüne açtı. Eylül 2011′de de GDO’lu 10 mısır çeşidini halkın görüşüne açtı. Tüm bu GDO’lu mısır çeşitleri yem amaçlı ithal edilmek isteniyor. Ülkemiz her yıl 500 bin ton ile 1 milyon ton arasında mısır, 1 milyon ton ile 2 milyon ton arasında da soya ithal ediyor. Dünyada soyanın %81′i, mısırın da %29′u GDO’lu tohumlarla yetiştiriliyor ve Türkiye ithalatın büyük bölümünü bu ürünleri yaygın olarak GDO’lu tohumla yetiştiren ABD, Kanada ve Latin Amerika ülkelerinden alıyor.

-Normal tüketici vatandaş için GDO riski taşıyan ürünler hangileri?

ATALIK: Vatandaşımız en yaygın GDO’lu ürünler olan soya ve mısırı yemezse GDO zararından kurtulabileceğini sanıyor. Ancak bu mümkün değil. Zira, sadece soya ve mısır binlerce gıdanın içerisinde katkı olarak kullanılıyor. Örneğin çocuğunuza, yeğeninize, torununuza bir çikolata aldığınızda bile GDO içerme riski bulunmaktadır. İçindekiler kısmını okuduğunuzda çikolatanın içinde soya lesitini bulunduğunu görürsünüz. İşlenmiş ürünlerin içerisinde bulunan mısır ya da soya yurtdışından alınmışsa GDO’lu olma riski çok yüksektir. Türkiye özellikle soyada neredeyse tüm ihtiyacını yurtdışından sağlamaktadır.

-Bunları alırken herhangi bir uyarı var mı?

ATALIK: Mevzuata göre içerisinde GDO bulunan bir ürünün etiketinde GDO’lu olduğunun belirtilmesi gerekiyor. Ancak, 2009′dan bu yana hiçbir üründe GDO etiketi göremedik. Yasanın gereğinin doğru bir şekilde yerine getirildiğini düşünmüyoruz.

-Tüketici markette aldığı ürünün GDO’lu olup olmadığını nasıl anlayacak?

ATALIK: Tüketici, markette almak istediği bir ürünün (ister işlenmiş ister ham olsun) GDO içerip içermediğini, etiketinde yazmadığı sürece hiçbir şekilde anlayamaz. Hatta herhangi bir gıda laboratuarı dahi gıdada GDO analizi yapamamakta, GDO’nun varlığını tespit edememektedir. İleri teknolojiye sahip laboratuarlar ancak bu tespiti yapabilmektedir ve kamunun elinde bu laboratuarlardan 8 adet bulunmaktadır. Özel olanlarla birlikte bu sayı 19′a ulaşmaktadır. Oysa yakın nüfuslara sahip olduğumuz Almanya’da GDO tespiti yapabilen laboratuar sayısı 45 civarındadır.

-Çocuk ürünleri ve çocuklar için en riskli GDO’lu ürünler, gıdalar ve mamalar hangileri?

ATALIK: Çocukların en sevdiği gıdalar çikolatalar, şekerlemeler ve içeceklerdir. Tümü de GDO içerme riski yüksek gıdalardır. O nedenle çocuklarımızı abur cuburdan ve işlenmiş gıdalardan mümkün olduğunca uzak tutmakta fayda vardır. Biyogüvenlik Kurulu’nun halkın görüşüne açtığı bilimsel raporlarda bu konuda güzel bir saptama var; 2006 yılında İtalya’da marketlerden alınan sütlerde yapılan analizlerde GDO’lu yemle beslenen hayvanların sütlerinde GDO’lu DNA parçalarına rastlandığı belirtiliyor. Yani çocuklarımızın temel besini de risk altında. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı bugüne kadar 21 bin numunede GDO analizi yapmış, özellikle bebek ve çocuk ürünlerinde GDO tespit etmemiştir. Ancak GDO’ya Hayır Platformu üyesi bir tüketici derneği 2006 yılında market raflarından topladığı çeşitli gıda maddelerinde GDO analizi yaptırmış ve yerli üretim bir çocuk mamasında GDO varlığı pozitif çıkmıştı. Zaten firma adı açıklayamıyorsunuz, ticari kayba uğradıklarından yüklü tazminat davası açıyor ve kazanıyorlar. İşin diğer bir garip yönü ise analiz sonuçlarını ancak kamuoyu ile paylaşmayacağınıza dair imza verdikten sonra alabiliyorsunuz. Ne yazık ki, yasalar tüketiciyi değil, sanayiciyi koruyor.

-GDO’lu mısırlar konusunda son durum ne?

ATALIK: Şu an için GDO’lu 13 mısır çeşidi halkın görüşüne açıldı. Bilimsel komitelerin herbir GDO’lu mısır için hazırladığı bilimsel risk ve sosyo-ekonomik raporlar ile halktan gelen görüşleri de dikkate alarak Biyogüvenlik Kurulu 30 gün içerisinde değerlendirmesini yapacak ve görüşünü Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’na sunacak. Karar, Resmi Gazete’de yayımlanmasının ardından geçerlilik kazanacak.

-Bakanlık ve Biyogüvenlik Kurulu bunu neden halkın görüşüne açıyor?

ATALIK: Katılımcı demokrasi çerçevesinde bilimsel komitelerin hazırladığı raporlar halkın da görüşüne açılıyor. Sanırım gıda maddesi olarak da girse yem olarak da girse, sonuçta bir şekilde bu ürünleri ya da GDO’lu yemle beslenen hayvanların ürünlerini halk tüketecek. Sonuçta halk bu ürünleri tüketmek istiyor mu diye sorulması son derece güzel bir konu, ancak dünyada bilim insanlarını ikiye bölmüş bir konuda, GDO’nun sonuçlarının neye yol açacağı henüz bilinemezken, böyle tehlikeli bir konuda halkımız evet dese bile tedbiri elden bırakmamak ve bu ürünleri ülkemize sokmamak ve tüketmemek gerekiyor. Bu noktada halkımızın bu ürünleri tüketmek istediğini zannetmiyorum. AB halkının da %71′i bu ürünleri tüketmek istemiyor.

-Buraya kimler görüş belirtebilir?

ATALIK: Biyogüvenlik Kurulu’nun Türkiye Biyogüvenlik Bilgi değişim Mekanizması sayfasında yayımladığı bilimsel raporlar için isteyen her vatandaş lehte ya da aleyhte görüş verebilir. Görüş verme konusunda bir sınırlama bulunmamaktadır.

-Bu görüşler ne kadar dikkate alınıyor?

ATALIK: Biyogüvenlik Kurulu ilk olarak Ocak 2011′de GDO’lu 3 soyaya yem olarak izin verdi. Biyogüvenlik Kanunu’na göre halkın görüşünü de alarak karar vermesi gerekiyordu, ama görüşe açmadı. Bunun üzerine karara dava açtık, devam ediyor. Diğer mısır çeşitleriyle ilgili halkın görüşünü alıyor, ancak henüz kendi görüşünü oluşturup Bakanlığa sunmadı. Onun için bu aşamada halkın görüşünün ne olduğu ve dikkate alınıp alınmadığı safhasını söylemek için biraz erken.

-GDO konusunda tüketici haklarını savunan ve savunacak örgütler kimler?

ATALIK: GDO’nun insan, hayvan ve çevre sağlığı konusundaki zararları üzerine Ziraat Mühendisleri Odası tüm şubeleri ile birlikte aktif olarak çalışmakta ve mücadele vermektedir. Bu konuda Gıda Mühendisleri Odasının Şubeleri mücadele vermektedir. Halkımız, internet vasıtasıyla GDO’ya Hayır Platformu’nun sayfasına ulaşırsa bu konuda mücadele veren 70 civarında sivil toplum örgütünün listesine ulaşabilir.

-Vatandaş bunlarla nasıl irtibat kurabilir?

ATALIK: GDO’ya karşı mücadele veren hemen tüm örgütlerin internet sayfaları mevcuttur. Vatandaşımız en kolay bir şekilde internet vasıtasıyla ya da o kurumu ziyaret etmek suretiyle irtibat kurabilir.

-GDO konusunda dünyada ve Avrupa’da son durum ne?

ATALIK: GDO’lu ürünler dünyada 148 milyon hektar alanda yetiştiriliyor ki bu tüm tarım alanlarının sadece %3′üne karşılık geliyor. ABD GDO’lu ürünlerin piyasaya sürülmesinde herhangi bir etiketleme zorunluluğu uygulamamasına karşın, AB bu konuda çok titiz ve etikete önem veriyor.

Artık ABD halkı da GDO’lu ürünlerin etiketlenmesini istiyor. AB, gıdanın içerisinde bilinçli bir şekilde GDO kullanımı mevcutsa, o ürünü hemen GDO’lu olarak etiketliyor. Ancak, kazara bir bulaşma söz konusuysa ya da teknik açıdan GDO kullanım zorunluluğu bulunuyorsa binde 9′luk bir tolerans sağlıyor. Bulaşma ya da zorunlu kullanımın bu miktarı geçmesi durumunda yine GDO’lu olduğunu etiketinde belirtiyor.

Ülkemizde bu oran hep farklı kullanılıyor. Binde 9′un üzerinde GDO olunca o ürünün ya da yemin GDO’lu olacağı belirtiliyor.

Oysa AB’de bilinçli GDO kullanımı söz konusu ise orana bakılmaksızın GDO’lu olduğu belirtiliyor.

AB halkı GDO’lu gıdalara karşı olduğundan firmalar bu talebe dikkat ediyor ve GDO’lu gıdalar üretmiyor. Aksi takdirde pazar paylarını kaybedebilirler.

Ülkemizde GDO’lu tohumla üretim yapılması yasak olmasına karşın AB’de GDO’lu MON810 mısır çeşidi sadece 6 ülkede ekilmektedir. Daha önce bu ürünü eken Fransa 2008′de Almanya ise 2009′da çevreye olan zararlarını gerekçe göstererek ekimini yasakladı.

2005 yılından bu yana GDO’lu mısır ekimi AB’de 165 bin hektardan 82 bin hektara gerileyerek yaklaşık yarı yarıya azaldı.

-Hangi ürünlere ne kadar izin veriliyor, hangisine verilmiyor?

ATALIK: AB’de Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi’nin değerlendirmesi sonucu Komisyonun izin verdiği GDO’lu ürünler ithal ediliyor. Bu da fiiliyatta genellikle yem amaçlı oluyor. İzinlendirilmeyen GDO’ların girişine kesinlikle izin verilmiyor.

-Türkiye’yi GDO konusunda bekleyen ana tehlike ne?

ATALIK: Her ne kadar yem amaçlı kullanılmak üzere ülkemize GDO’lu soya ve mısır girişine izin verilse de sınırlarımızdan girdikten sonra bunların kazara çevreye yayılmasına ve ekilmesine kimse engel olamaz.

Sonuçta ülkemizde yetişen mısır ve soyalar da tozlaşma yoluyla genetik değişime uğrayabilir ve doğrudan ya da gıda içerisinde katkı maddesi olarak sofralarımıza kadar gelebilir. Ülkemiz özellikle kimi tahıl ve baklagillerin gen kaynağıdır. GDO’lu bu ürünlerin ülkemize girip yayılması durumunda biyoçeşitlilik açısından tam bir yıkım yaşatır. Türkiye’nin GDO’lu ürünlere hiçbir şekilde ihtiyacı yoktur. Tek eksiğimiz kendimize yeterlilik hedefli bir tarım politikamızın olmayışıdır.

-Sayın Atalık, şu anda vatandaş ve tüketici GDO’lu mısıra karşı Biyogüvenlik Kurulu’na nasıl başvurabilir?

ATALIK: Biyogüvenlik Kurulu, GDO’lu 10 mısır çeşidinin daha yem amaçlı kullanılmak üzere ithal edilmesiyle ilgili olarak hazırlanan bilimsel risk ve sosyo-ekonomik değerlendirme raporlarını halkın görüşüne açtı.

Herbir GDO’lu mısır çeşidi için bir bilimsel risk değerlendirme raporu ve bir de bilimsel sosyo-ekonomik değerlendirme raporu olmak üzere toplam 20 rapor bulunmaktadır. Bu raporlara aşağıdaki linkten doğrudan ulaşabilirsiniz.

http://www.tbbdm.gov.tr/home/content/announcements.aspx

Raporları açtığınızda “kamuoyu görüş bildirme formu”na da ulaşabileceksiniz. Lütfen hem bilimsel risk hem de bilimsel sosyo-ekonomik raporlarının hepsi için ayrı ayrı görüşlerinizi iletiniz. Aşağıda, tüm raporlara gönderebileceğiniz iki örnek görüş yer almaktadır. Bu görüşlerin tamamını ya da bir kısmını ya da tamamıyla kendi değerlendirmelerinizi göndererek tepkinizi belirtebilirsiniz.

Arkadaşlar bu hassas konuyu mail gruplarına ileterek yaklaşık 10 gün içerisinde daha geniş bir katılımı ve itirazın yaygınlaşmasını sağlayabilirler.

Konuyla ilgili arkadaşlara yardımcı olmak için itiraz örneklerini de veriyorum:

GDO’LU MISIR ÇEŞİTLERİ İÇİN HAZIRLANMIŞ BİLİMSEL RİSK DEĞERLENDİRME RAPORLARINA İTİRAZ ÖRNEĞİ:

Bilimsel risk değerlendirme raporlarında, GDO’lu gıda ve yemlerin hiçbir zararının bulunmadığı yönündeki araştırma sonuçlarının yanında, bunların organ hasarlarına yol açtığını gösterir bilimsel çalışmalara da aynı oranda yer verilmiştir. Ayrıca, GDO’lu ürünlerin potansiyel alerjen oldukları, beklenmeyen etkilerinin bir kısmının önceden tahmin edilemeyeceği, modifikasyonların artmasına paralel olarak beklenmeyen etkilerin de arttığı, hedef dışı organizmalar üzerinde de olumsuz etkilerinin görüldüğü, bitkiden bitkiye ve bitkiden bakteriye gen geçtiği yönünde saptamalarda da bulunulmuştur.

Raporlarda, GDO’lu ürünlerin lehte ve aleyhte değerlendirmelerinden sonra bilimsel risk değerlendirme komitelerinin tamamının hiçbir gerekçe göstermeden, kendi bilimsel yorumlarını ortaya koymadan GD mısır çeşitlerinin “yem olarak” tüketimine onay vermeleri son derece şaşırtıcıdır. Komite bu karara niçin ulaştığını belirtmemiştir. Sadece GDO’lu mısır çeşitlerinin “yem olarak tüketiminin uygun olduğu sonucuna varıldığı” belirtilmektedir. Buna karşın, aynı raporda geçen olumsuz örnekler dikkate alınarak ve ihtiyat ilkesini göz önünde bulundurarak bilimsel komiteler neden GDO’lu mısırların ithalatını reddetmemiştir?

En önemli sorum ise şudur: küresel ölçekte mısırın sadece %29’luk bölümü GDO’lu iken neden %71’i teşkil eden temiz-GDO’suz mısırın hayvan yemi olarak kullanılması düşünülmemektedir? Şayet cevabınız GDO’lu mısırın daha ucuz olduğu, hayvancılık maliyetlerini aşağı çekeceği yönünde olacak ise o zaman da şunu sormak isterim: “İnsan-hayvan-çevre sağlığı bu kadar ucuz mudur?”

Bilimsel risk değerlendirme raporlarının hazırlanmasında ithalatçı firmaca dosyada sunulan belgeler, risk değerlendirmesi yapan muhtelif kuruluşların görüşleri ve bilimsel araştırmaların sonuçlarını içeren makaleler ile farklı ülkelerde kullanım durumlarının göz önünde bulundurulduğu belirtilmektedir. Biyoteknoloji şirketleri yaptıkları lisans anlaşmalarıyla GDO’lu tohumlarının bağımsız çalışmalarda kullanılmasını engellemeye çalışmaktadır. Dolayısıyla GDO’larla ilgili raporların çok büyük çoğunluğu bu şirketlerin hazırladıkları, hazırlattıkları ya da inceledikten sonra yayımlanmasına izin verdikleri çalışmalardır. Kendilerinin bilip bizlerin öğrenmesinden korktukları şey nedir? Bilimsel risk değerlendirmesi yapan kuruluşlar da bu şirketlerin sundukları raporlar üzerinden değerlendirme yapmaktadır. Şirket bağlantılı “bilimsel raporlara” güvenilemeyeceği açıktır.

GDO’ların zararsız olduklarını bilimsel bir özgüven ile söylemek şu an için olanaksızdır. Risklerin tam olarak ortaya konamaması, onların yok olduğu anlamına gelmemektedir. Bağımsız araştırmaların engellenmesinin yanında risklerin etkilerinin ortaya konmasıyla ilgili araçların yetersizliği (ki birçoğu artık ortaya konmuş durumdadır) de bilimsel şüpheciliğin bir gereği olup ihtiyat ilkesi göz önünde mutlaka bulundurulmalıdır.

Kesinlik içermeyen, böylesine belirsizliklerle dolu raporlara dayanarak GDO’lu yemlere izin verilmesini ve bu yemlerle beslenen hayvanların ürünlerini tüketmek istemiyorum.

GDO MISIR ÇEŞİTLERİ İÇİN HAZIRLANMIŞ BİLİMSEL SOSYO-EKONOMİK DEĞERLENDİRME RAPORLARINA İTİRAZ ÖRNEĞİ:

Biyogüvenlik Kanunu’na göre 11 kişiden oluşması gereken bilimsel sosyo-ekonomik değerlendirme komitelerinin, halkın görüşüne açılan GDO’lu 10 mısır çeşidi (daha önceki 3 mısır çeşidi de dahil) ile ilgili olarak hazırladıkları raporlarını sürekli 9 üye ile hazırlamaları, bu bilim insanlarından da birinin sürekli kararlara itiraz ediyor olması ilginç bir durumdur. Bu komiteler neden sürekli 2 eksikle toplanmaktadır? Sürekli karşıt görüş veren bir üyenin gerekçesinin ne olduğunun raporda belirtilmemesi ve halkın görüşüne sunulmaması önemli bir eksikliktir.

Bu raporların diğer ilginç bir yönü ise kullandıkları istatistiklerin eskiliğidir. Bilimsel risk değerlendirme raporlarında GDO’ların 2010 yılı verileri kullanılmasına karşın, bilimsel sosyo-ekonomik değerlendirme raporlarında sürekli olarak 2009 yılı verileri kullanılmaktadır. Raporlar kopyala yapıştır tarzı ile hazırlandığından bu eski veriler rapordan rapora varlıklarını sürdürmektedir. Bilimsel rapor adı verilen raporlarda sürekli eski verilerin kullanılıyor olması hoş bir durum değildir. İmla hataları da aynı şekilde rapordan rapora devam ettirilmektedir.

Bilimsel sosyo-ekonomik değerlendirme raporlarında, GDO’lu gıda ve yemlerin hiçbir zararının bulunmadığı yönündeki araştırma sonuçlarının yanında, bunların sindirim sisteminde sindirilmediği ve hücrelere kadar taşındığı, marketlerden alınan süt örneklerinde GD yemlere ait DNA’ya rastlandığı, pastörizasyon işleminin dahi transgenik DNA’nın yıkımını sağlamadığı, bu ürünlerle kullanılan herbisitlerin farelerde sağlık sorununa yol açtığı ve insanda da toksik etki gösterdiği, bu herbisitlerin hamile olan ve olmayan kadınlarla karınlarında taşıdıkları bebeklerine kadar olumsuz etkide bulunabildiği yönünde saptamalarda bulunulmuştur.

Tüm bu saptamalara karşın, bilimsel sosyo-ekonomik değerlendirme komitesinin, mısır tedarikinde meydana gelecek herhangi bir sıkıntının hayvancılık sektöründe büyük bir ekonomik krize neden olabileceği kaygısıyla GDO’lu mısır ithalatına izin verdiği görülmektedir. Bu kabul edilebilir bir durum değildir. Bilimsel bir açıklama ise hiç değildir. Karar, komitenin de vurguladığı üzere, “sektörü” rahatlatırken, biz tüketicileri yok saymış, rahatsız etmiştir.

Küresel ölçekte yetiştirilen mısırın sadece %29’luk bölümü GDO’lu iken, %71’i teşkil eden temiz-GDO’suz mısırın hayvan yemi olarak kullanılması neden düşünülmemektedir? Şayet cevabınız GDO’lu mısırın daha ucuz olduğu, hayvancılık maliyetlerini aşağı çekeceği yönünde olacak ise o zaman da şunu sormak isterim: “İnsan-hayvan-çevre sağlığı bu kadar ucuz mudur?” Gelişmiş ülkeler hayvancılığını ve girdilerini son derece desteklerken, ülkemizde destek GDO’lu mısır ithalatı ile mi sağlanmaya çalışılmaktadır? Son dört yıldır mısır destek primlerinin 4 kuruşta sabitlenmesi, ülkemizin ihtiyacının GDO’lu mısırla karşılanmasına zemin hazırlamaktadır.

Tüm bilimsel sosyo-ekonomik raporlarda kopyala yapıştır yöntemi izlenmekle birlikte özellikle bazılarında rapor içeriğinde farklı bakteriler ve farklı herbisit aktif maddeleri işlenmektedir. Örneğin Agrobacterium tumefaciens bakterisinden izole edilen ve glifosat içeren herbisite toleransı sağlayan cp4 epsps geninin aktarıldığı mısır çeşitlerine ait raporlarda, Streptomyces viridochromogenes kökenli fosfinotrisin asetiltransferaz (pat) genleri aktarılması sonucu glifosinat amonyum türevi herbisitlere toleranslı transgenik çeşitlerle yapılan çalışmaların sonuçları aktarılmaktadır. Glifosat aktif maddesine karşı hiçbir bilimsel sosyo-ekonomik değerlendirmede bulunulmazken, bol bol glifosinat amonyum herbisitine ait örnekler verilmektedir. Bu durum bir doktorun aspirin ile gripini birbirine karıştırması gibi bir olaydır. Bu fark, “bilimsel” olarak nitelenen raporlara yakışmamaktadır.

GDO’ların zararsız olduklarını bilimsel bir özgüven ile söylemek şu an için olanaksızdır. Risklerin tam olarak ortaya konamaması, onların yok olduğu anlamına gelmemektedir. Bağımsız araştırmaların engellenmesinin yanında risklerin etkilerinin ortaya konmasıyla ilgili araçların yetersizliği (ki birçoğu artık ortaya konmuş durumdadır) de bilimsel şüpheciliğin bir gereği olup ihtiyat ilkesi göz önünde mutlaka bulundurulmalıdır.

Kesinlik içermeyen belirsizliklerle dolu raporlara dayanarak GDO’lu yemlere izin verilmesini ve bu yemlerle beslenen hayvanların ürünlerini tüketmek istemiyorum.

İletişim: Ahmet Atalık

ahmetatalik@gmail.com

Telefon: 0532 434 42 03

Kaynak:Euractiv.com.tr- 5 Ekim 2o11

Related posts:

1. Atalık: GDO denetimi için en az 300 laboratuvar kurmak gerekli
2. GDO’ya karşı mücadele sürecek
3. Her vatandaş HES’e karşı dava açabilir!

Haber : Alkan Karanlık-

Çiftçi-Sen başkanı  Abdullah Aysu’nun katılımıyla Urla Bağbozumu Şenlikleri Ürün Yarışması’nın bitiminde, saat 14.00-16.00 arası, merkez camii yanındaki kahvede, YADEM Çevre Koruma ve Geliştirme Derneği, Slow food Urla ve Urla Ziraat Odası’nın düzenlediği, DOĞA, ÜRETİCİ VE TÜKETİCİ DOSTU TARIM…konulu söyleşi gerçekleştirilmiştir.

Tedavi süreci devam eden  Aysu, özverili ve kalender kişiliğini yine sergileyerek etkinliğe günübirlik Marmaris’ten gelmiş, konu ile ilgili ulusal ve uluslararası deneyim ve gözlemleri ışığında çıkarımlarını bize aktarmıştır.

Sayıları fazla olmamakla birlikte köylülerin de katılımcı olduğu(bir kısmı da çaktırmadan dinleyerek pasif katılımcı olmuşlardır…) sohbet tarzı açık hava etkinliğinde, öncelikle tüm katılımcılar kısaca kendilerini tanıtmışlardır.(Abdullah Aysu,Zerrin Çelik, Alkan Karanlık,Bilge Bengisu, Nurettin Kılınç,Mustafa Başoğlu, Algan Tümerk, Mustafa Ekin, Birgül Türkel, Sedef Tunçağ, Handan Kaygısızer, Serap Konal, Merih Akın Yücel, Cemile Bağcı …)

Zerrin Çelik(Tarım İl Md.lüğü Ziraat Y.Müh.) konuyla ilgiliçalışmalarını kısaca özetlemiş, yerel tohumla üretimin önemine değinmiştir.

Alkan Karanlık; (YADEM Çevre Koruma ve Geliştirme Derneği Bşk.,Tarım İl Md. Mühendis), konuyla ilgili köylerdeki çalışmalarından bahsetmiş, küçük aile işletmelerinin desteklenmesi gereğini,Dünyadaki açlığın da ancak böyle önlenebileceğini, endüstriyel tarımın ÇUŞ’ları beslediğini ifade etmiştir.

Bilge Bengisu Öğünlü;Slow Food Hareketini tanıtmış,yerel ve geleneksel üretim tarzını koruyup yaşatarak artı değer yaratmak istediklerini ifade etmiş, üretici tabanında gün geçtikçe yayılmaya çalıştıklarını belirtmiştir.

Nurettin Kılınç; (Urla Ziraat Odası Başkanı) Üreticilerin birleşerek ürünlerini değerlendirmeleri üzerinde durmuştur.Bu konuda yapılabilecekler konusunda fikir birliği sağlamaya çalıştıklarını ifade etmiştir.

Nihayet Abdullah Aysu;(Çiftçi-Sen Bşk.) Tarımın önce nasıl tanımlanması gerektiğini, ‘ OTTAN SÜT, ETTEN OT ELDE ETMEK’ olarak , veciz bir ifadeyle belirtmiştir.Tarımın hayvancılıktan koparıldığını, bunun çok yanlış olduğunu ifade etmiş; yine tarımın ÇUŞ’ lere veya hobistlere bırakılamayacak kadar önemli olduğunu vurgulamıştır.

Kendilerinin teknolojiye karşı olmadıklarını, ilkel tarımı savunmadıklarını, ancak düşük girdili tarım yaparak gereksinimlerin işletme içi faaliyetlerden karşılanması yönünde sistemkurulması gereğini ifade etmiştir.

Related posts:

1. Doğa dostu tarım
2. Toprak, Çiftçi ve Tüketiciyi Birlikte Düşünen Doğa Dostu Doğal Tarım (Röp. Yasunori SAKO)
3. ÇEVRE VE ÇİFTÇİ DOSTU BİR TARIM GEREKLİ / Tayfun Özkaya

Söyleşi : Esin Candan – İğneada/Kırklareli

Limanköy Su Ürünleri Kooperatif Başkanı Numan Sağlam (52)

-Kaç Üyeniz Var?

Balıkçı ve tayfadan oluşan toplam 45 üyemiz var. Bu limandaki toplam balıkçı sayısı da toplamda 70’dir. Kooperatifin geliri olmadığından dolayı herhangi bir faaliyet yapamıyoruz. Mesela yarınki avlanma sezonunun açılışı için bir düzenleme bile yapamıyoruz. Bu sebeple İğneada Limanı’nı kiralamak istiyoruz. Kıyıköy’de balıkçılar, limanı kiralayarak gelir elde ediyorlar. Fakat biz limanı kiralayamıyoruz ayrıca belediye, jandarma, kaymakamlığın bize kolaylık sağlamasını istiyoruz.

-Yıllık kooperatif aidatı kaç para?

100 TL. Aslında çok küçük bir para ama zaman zaman bunu bile ödemekte zorlanıyoruz.

-Kaç yıldır balıkçılık yapıyorsunuz?

Ben doğuştan balıkçıyım. Babamlar ormancı ve mandacıydı, sonrasında babam da benimle birlikte balıkçılık yaptı. Buradaki balıkçılar yani biz, küçük balıkçıyız. Büyük ve denize zararlı balıkçılık yapmıyoruz, kendi bölgemizden dışarı çıkmıyoruz.

-Yılın hangi döneminde balıkçılık yapabiliyorsunuz?

Eylül’de sezonu açıp,  1 Mayıs’a kadar çalışıyoruz. Tuttuğumuz balıkların bir kısmını yaklaşık, yüzde yirmisini, İğneada, Kırklareli, Lüleburgaz ve Edirne’ye kadar “madrabazlar” yani balık toplayıcıları dağıtıyor. Yüzde sekseni ise İstanbul Kumkapı’ya gidiyor. Herkes şahsi araç tutarak (bazen iki-üç kişi birleşerek) balığımızı İstanbul Kumkapı balık haline gönderiyoruz.

-Dışarıdan balıkçılar gelip burada balık tutabiliyorlar mı?

Türk Bayrağı olan her tekne gelip burada balıkçılık yapabiliyor. Hatta büyük gırgırlar gelip buraya yanaşıyor, bizi çiğnemesinler diye önlerinden kaçıyoruz. Kaçarken önümüzdeki balığı da kapıyorlar. Büyük gırgırlar soner cihazlarını özellikle Karadeniz’de ve özellikle palamutta sahillerde kullanıyorlar.

İğneada Limanı’nda 6 adet gırgır var. Gırgırlar 15-13 metre arasında. Hukuken, gırgırın ağ derinliği 90 kulacı geçmemelidir. Kırklareli Su Ürünleri gelip ölçüm yapıyor, bizim ağlarımız 40-50 kulaç derinliğinde. Büyük tekneleri de ölçtüklerini söylüyorlar. Onların ağ derinliği, nereden baksan 100-150 kulaç oluyor. Nasıl oluyor da bu yasayı deliyorlar?

-Çocuklarınız balıkçılık yapsın istiyor musunuz? Genç nesil balıkçılığa karşı ilgili mi?

Hayır! ne yaparlarsa yapsınlar balıkçılık yapmasınlar. Denizlerimizde bilinçli balıkçılık yapılsa belki de ekmek yenir ama şu an geçinmek mümkün değil. Çocuklarımız fabrikaya yalnızca sağlık güvencesi için gidiyorlar, en azından ilaçlarını alabiliyorlar. Çocuklarımızın çoğu, üniversitede okuyor. Bu mesleğe, çekirdekten yetişen eleman gereklidir. Bir çocuk masada oturarak balıkçılık yapamaz. Burada küçük balıkçılığın yaşaması için devamlılığımız şart.

-Yanınızda tayfa olarak çalışanlar nerelerden geliyor?

Genelde etraftaki köylerden gelenler tayfamız oluyor, şanlıysalar o sezon balık çıkıyor ve biraz para kazanıp gidiyorlar.

-Hemen komşunuz bir Bulgar köyü, orada balıkçılık ile uğraşan var mı? Balıkçılık açısından benzerlik veya farklılıklar nelerdir? Aranızda iletişim kurulabiliyor mu?

Oradaki balıkçılar genelde amatör balıkçılar, onların yasal düzenlemeleri kıyıdan üç mil içeride balıkçılık yapmaya uygun, bizimkisi ise üç mil dışarıda. Bir ara o köyün belediyesi ile bizim belediye arasında bir proje yapılacaktı fakat yapılamadı.

-İğneada’da ne tür balıkları yakalıyorsunuz?

Karadeniz’de Eylül, Ekim, Kasım ayları için en uygun liman, İğneada’dır. Bu aylarda palamut, lüfer, istavrit, kefal arkasından kalkan, mezgit, tekir tutuyoruz. Ama İğneada’da görülen diğer balıkları da sayarsak; palamut, lüfer, çinekop, istavrit, kalkan, tekir, mezgit, iskorpit, kaya balığı, tırsi, sardalya, dil balığı ve kefal (az miktarda) çipura, (ege’den geliyor, gelmezdi ama az az görüyoruz artık) salyangoz.

-Eskiden olup da şimdi yok olan balık türleri var mı, varsa nelerdir peki?

(Kemal Şık (60) Kemal Reis Teknesinin Sahibi soruları cevaplıyor)

Minekop (taş balığı), karagöz, orkinos, kılıç balığı, uskumru, kalyoz ve ayı balığı(fok balığı) 1970’lere kadar görülüyordu. Karadeniz balığın yaylasıdır. Bunlar İstanbul Boğazından Rumeli, Anadolu ve Marmara’ya dağılır. (eskiden Marmara Denizi için balıkların ağılı derlerdi). İki tane boğazımız olduğundan, Karadeniz’den göç eden balık, kışı geçirmek için Ege’ye gider, daha sonra buraya geri dönerler.

-Salyangoz da yakalıyorsunuz yani?

Salyangoz İğneada’da çok görülüyor. Fakat Salyangoz yakalamak için balık olmayan sezonda dalgıç belgesi almak gerekli. Sezon açıldığında da balık-palamut- varken kim bakar salyangoza. Dalgıç belgesi olan salyangoz yakalıyor ama bize faydası yok.

-Denizin kirlilik durumu nasıl buluyorsunuz?

Burada liman iskelesi bile yıkıldı. Yıktılar. Denizin kirliliği çok yüksek boyuttadır. Her türlü plastik poşet var. Tuna dan gelen yabancı poşetlerde geçiyor elimize. Her türlü atık var. 1970’lere kadar denizanası yoktu denizimizde. Uskumru /Kalyoz denizi terk edince denizanası denizi istila etti. Balıkçıların ağlarına denizanası çok zarar veriyor.

-Soğuk hava deposu sahibi olmak çok mu zor?

Soğuk hava deposunun bize maliyeti 300 bin TL ve bunun yüzde 50’sini devlet, diğer yüzde 50’sini kooperatifin ödemesi gerekirmiş. Ama bizim şuan ekmek alacak paramız olmadığından soğuk hava deposu yapmamız mümkün değil. Soğuk hava depomuz olmadığından balıklarımızı tam olarak değerlendiremiyoruz. Madrabaz dediğimiz ‘martılar’ bizim balıkları ucuza toplamak için bekliyorlar. Bir tek biz değil, Türkiye’de küçük balıkçılar çok zor durumda. Hepimizin 30-40 binlik banka borcu var. Bu koşullarda geçinmek bir tür mucize.

Veee rastgele!…

Related posts:

1. ÇERNOBİL FACİASI BALIK ÇEŞİTLİLİĞİNİN SONU OLDU
2. Sakarya’da balıklar ölüyor
3. Küresel ısınmanın sonucu: Japon hamsileri Marmara’da